monda lingvo

monda lingvo

jueves, 1 de abril de 2021

 KONKUREMO KAJ CIVILIZA FIASKO


   La studado de fakoj kiel psikologio kaj biologio ege interesas min de antaŭ du jardekoj. Mi agnoskas ke mi, dum longa tempo, suferadis pri mensaj malordoj, nome anksio kaj angoro. Celante pli bone koni min mem kaj provi trovi solvojn al miaj problemoj, jen la kialoj por miaj enketoj (pleje amatoraj, sed ankaŭ universitataj) tra tiuj sciencaj branĉoj.
 
Al pli bela socio per pacema kunvivado


  Tiel, dum jaroj, mi tranavigis stud-objektojn pri biologio (lamarkismo, darvinismo, ĝenerala natura evolucio, neŭrobiologio, ktp) kaj psiĥologio (diversaj skoloj pri penso kaj konduto, psikoanalizo, kondiĉitaj refleksoj, kondiĉadoj klasika kaj opera, ktp). Tio ĉio ege helpis min kompreni kia mi estas kaj kia estas la mondo.

  Kvankam multaj aferoj estus pritrakteblaj, mi centros tiun ĉi artikolon nur en unu temo: la neceso aŭ malneceso pri konkuro ĉe homaj socioj. 

   Kaj mi demandas min: ĉu la establo de konstanta konkureco ĉe homaj socioj estas la plej bona solvo por progresi cele alveni al pli justaj kaj al pli feliĉa homaj komunumoj? Aldone, laŭ mia opinio, unu el la rezultoj de la nuntempa kronvirusa pandemio estas la evidentigo ke la homa specio apartenas al la sama familio. Virusoj ne haltas antaŭ landlimoj. Naciaj flagoj kaj armeoj utilas al neio kiam vera kontraŭhomara problemo alvenas. Aŭ ĉu tiuj ĉi asertoj ne estas pravaj?

"Mi konkuras, do mi ekzistas..."


  Ĉi tie mi ne pritraktos -nek disputos- la teorion de evolucio. Oni povas facile akcepti la ideon, ke “nur tiuj pli taŭgaj” postvivos, kaj ke tio ebligos naturan variecon. Kompreneble, tiu signifas ke konkuro estas deviga por natura evoluo. Sed mi opinias, ke kiam la homaro atingas altan nivelon pri socia konscio kaj socia organizado, la ideo de kunlaboro estas ege pli taŭga ol tiu de konkuro. 

   Tamen, bedaŭrinde, homaj socioj ŝajnas tute preferi la ideon de konkureco kiel bazo de ilia “progreso”. Oni povas tion konstati pere de la jenaj ekzemploj:  kapitalismo, ekonomia konkurenco, naciismoj, televidaj konkursoj, profesiaj sportoj... Ĉie oni laŭdas kaj protektas la ideon, ke ĉiu homa aktivaĵo devas nepre okazi pere de la jena  ideo: "ĉiu homa estaĵo: luktu, estu pli forta ol la aliuloj, venku ilin, kaj tiel, vi supreniros en la socia piramido. Jen sukceso.  Kaj jen la atingo de feliĉo. Aliaj solvoj ne eblas". 

  Same okazas pri la ideo de “daŭra kreskado". La frazigo de tiu ĉi ideo estus pli malpli la jena: ”Estu la celo de la homaro celi ĉiam pli kaj pli kreski en ĉiu ajn afero. Tiel, homoj demonstros sian celon antaŭeniri en siaj vivoj". Verdire, tiu celo ĉiam kreski kaj kreskigi ĉion, estas unu el la ĉefaj kaŭzoj de la evidenta detruo de la natura medio; kaj de multaj psikaj malordoj en multaj homoj tra la mondo. Ĉu vere tiom da konkurenco kaj tia granda kreskocelo valoras la penon? Ĉu ni estas inteligentaj?

Konkurema homa agado naturon detruas


    Certe, oni devas agnoski tion, ke iu ideo pri frateco kaj kunlaborado ankaŭ ekzistas en homaj socioj de antaŭ multaj jarcentoj. Tiel, veraj proponoj kaj okazigoj de ŝtataj asistadoj al malriĉuloj, subvencioj por nehavuloj, ktp ekzistas. Tamen, kutime -preskaŭ ĉiame- okazas ke milito venkas pacon; ke konkurencaj ekonomioj venkas kunlaboremajn solvojn; kaj ke “civilizaj homoj”(!?!) ne kapablas praktiki sportojn sen inkluzivi en ili la ideon pri “venki aliulojn”.

    Kaj jen mia demando: ĉu la homaro, iun tagon, komprenos ke veraj inteligentaj kaj justaj solvoj al la plejmulto el la homaj problemoj estus pli taŭge solvitaj per kunlaboremaj solvoj? Ĉu, iun tagon, oni instruos infanojn en lernejoj pri la ideo, ke progreso implicas justecon, ekvilibron, amon, kaj socion kie ne estos nek venkantoj nek venkitoj?

    Jen mia duboj. Mi ne atendas jesan respondon. Mi jam akceptas ke tiu kunlaboremaj proponoj estos ĉiam minoritataj. Do, infanoj ĉiam celos venki aliulojn. Ĉie ajn. Kaj ŝtatoj daŭre fabrikos armilarojn por defendi sin kontraŭ malamikoj. Memkompreneble, en tia mondo Esperanto restos por ĉiam kiel iu freneza minoritata ideo. Kia mondo...!

Kunlaborado... Kial ne?







   

   

     


  
  

lunes, 29 de marzo de 2021

 OMAĜE AL REJNA MANESCAU (Andaluzia pentristo)

  Tiu ĉi artikoleto estas mia omaĝo al iu pentristo, kies verkaron mi ekkkonis antaŭ multaj jaroj, kaj kiun mi konsideras unu el miaj plej ŝatatajn artistojn. Temas pri Antonio Rejna Manescau (hispanlingve: Reyna). Tiu elstara pentristo naskiĝis en la malaga vilaĝo Coín (elparolu: Koin’) en 1859, kaj mortis en Romo, komence de 1937. Lia familio apartenis al altnivela socia nivelo. Fakte, kelkaj el siaj familianoj estis urbestroj de la vilaĝo Coín. 

  De junaĝo li montris sian talenton kiel desegniston kaj pentriston, kaj komencis studi tiujn artojn en la Altlernejo pri Belartoj de Malago. Tre baldaŭ, en 1882, la Malaga Provinca Deputitejo aldonis stipendion al li, por ke li iru al Romo (Italio) daŭrigi sian studadon pri belartoj.

Jen unu el la multaj verkoj kiujn li dediĉis al Venecio


  Ekde tiu jaro, Rejna Manescau loĝadis kaj vivadis en Romo. Li eĉ edziĝis al itala opera kantistino. Tiel, grava parto de lia verkaro estas dediĉita al priitaliaj motivoj, ĉefe el Venecio. Pro tio, li estas konata kiel “la privenecia pentristo”, pro la multaj pentraĵoj siaj faritaj surbaze de la tiuurbaj pejzaĝoj. Tamen, direndas ke, iom ofte, li vojaĝis al sia denaska regiono, kaj ke li neniam forgesis sian originan devenon kaj siajn samlandanojn.

Antikva bildo kie aperas "La Floralia", malaperinta dum la milito 1936-39


  Menciendas la pentraĵo titolita La Floralia, kiu estis prezentita en la Hispania Nacia Ekspozicio de 1887, kaj al kiu oni aljuĝis elstaran medalon. De tiu momento, la renomo de Rejna Manescau kreskis senĉese dum la postaj jaroj. Bedaŭrinde, La Floralia perdiĝis dum la Hispania Enlanda Milito (1936-1939), kaj neniam plu estas retrovita. Bonŝance, kelkaj antikvaj fotoj kaj gravuraĵoj ebligas nin vidi kia estis tiu pentraĵo.  

  Lia plej fama pentraĵo nomiĝas Andaluzia Ranĉo, kiun li ekigis dum somera restado en sia denaska vilaĝo en 1910, kaj kiu estis prezentata dum Internacia Ekspozicio en Romo en 1911, ĉe la Hispania pavilono. En tiu verko oni tre bone aprezas la vivmanieron de kamparaj homoj de Andaluzio, kaj kiom li sopiris sian denaskan regionon. Andaluzia Ranĉo estas nuntempe ekspoziciita en la vilaĝa koina urbodomo, kune kun aliaj liaj verkoj. 

Andaluzia Ranĉo (1911)

 Direndas ke fine de 2019 estas inaŭgurita la Centro Antonio Reyna Manescau, muzeo kreita kaj subvenciata de la Koina urbodomo. Tiu muzeo enhavas multajn artistaĵojn kaj personajn objektojn rilatajn al tiu universala andaluzia artisto.


Centro-muzeo  A. Reyna Manescau, en Coín


    

sábado, 27 de marzo de 2021

 SUPERTRAMP  (Tiuj Elstaraj Vagabondoj...)

  Mi estis ankoraŭ junaĝulo kiam mi unuafoje aŭdis pri iu brita muzikensemblo kiu nomiĝas Supertramp, kiu, laŭdire de fakuloj, “estis surbendigata gravan majstraĵon, (nomatan “La Krimo de la Jarcento”) kaj kiu atingis tutmondan sukceson pere de disko nomata “Matenmanĝo en Ameriko”. Sed ne estis ĝis la jaroj 1982, kiam mi efektive ekkonis la muzikon de tiu ensemblo. De tiam, ĝi estadas mia plej ŝatata moderna muzikistaro. Estas nun momento por omaĝi tiujn talentulojn kaj ties kreitaĵojn. 


1.- NASKIĜO KAJ MALEBENAJ JAROJ (1969-1973)

  Komence de la jaro 1969, iun tagon, iu nederlanda milionulo (kies alnomo estas “Sam”) eniris iom aĉan koncertejon, kie estis ludanta grupo da muzikistoj. Sam ne tro ŝatis iliajn musikerojn. Tamen, li ege ŝatis la ludmanieron kaj la stilon de la klavaristo. Tiu  pianisto kaj klavaro-ludisto nomiĝis Rick Davies, kaj li estis profesia muzikisto de antaŭ jam kelkaj jaroj. Li ege ŝatis drumon kaj pianon, kvankam li fine elektis tiun lastan kiel sian kutiman instrumenton. Sam proponis al Rick krei novan trupon. Tiucele, Rick publikigis afiŝon ĉe tiutempa fama primuzika revuo kiu nomiĝis Melody Maker ("Melodi-faranto"), petante la kontribuon de “seriozaj muzikistoj” celante la eknasko de interesa arta projekto. Tiu afiŝo estis respondata de kelkaj homoj. Tiel naskiĝis grupo, kiu post kelkaj semajnoj eknomiĝis Daddy ("Paĉjo"), kaj kiu iom poste ŝanĝis sian nomon al “Supertramp”, angla vorto kiu signifas “supervagabondo” aŭ “elstara trampo”.

  Certe, la plej elstara homo kiu respondis la afiŝon estis iu 19-a jaraĝa knabo kiu nomiĝis Roger Hodgson. Li kapablis ludi kelkajn diversajn instrumentojn kaj posedis akutan voĉregistron. Tio ĉio ege plaĉis al Rick. Aldone, gitaristo kaj drumisto estis inkluzivitaj en la ensemblo. Iom poste, ankaŭ blovinstrumentisto eniris la trupon.


Jen la ensemblo en 1970: De maldekstre: Rick, Roger, kaj la aliuloj

 
   Dum tiuj unuaj jaroj, Supertramp surbendigis du albumojn: Supertramp (1970) kaj Indelibly Stamped (“Neforviŝeble Sigelita”, en 1971). Direndas ke en tiuj du diskoj partoprenis granda nombro da muzikistoj pro tio, ke oni tre ofte -kaj pro diversaj kialoj- oni devis ŝanĝi la anojn de la ensemblo. Kvankam tiuj du verkoj atingis iom brilan artan nivelon -ĉefe tiu de 1970- la projekto de Sam, Rick Davies kaj Roger Hodgson ege malsukcesis, almenaŭ el komerca vidpunkto. Pro tio, iom laca, Sam forlasis ilin fine de 1972. 


  Aldone, je la mezo de 1973, ankaŭ la aliaj muzikistoj jam estis forlasintaj la trupon. La ensemblo preskaŭ malaperis. Do, fina disiĝo estis ege probabla. Tamen, neatendite alvenis nova basgitaristo, iu skotulo, nome Dougie Thomson. Kaj poste aliĝis talenta drumisto, usonano Bob Benberg. Kaj  fine de la jaro, alvenis elstara kaj simpatia blovinstrumentisto, kiu nomiĝis John Helliwell. Ni vidu kia miraklo okazis...


2.- LA ORA JARDEKO (1974-1983)

 Tiam, la disko-eldonejo ebligis al Supertramp la ŝancon registri unu lastan diskon. Tiel, post 5 monatoj enfermiĝintaj en ia apud-Londona studio-farmo, kun la kunlaboro de fama produktisto Ken Scott, la kvinopo registris Crime of the Century (“La Krimo de la Jarcento”) publikigitan septembre de 1974. Temas, tre eble, pri ilia plej bona kreitaĵo. Tra la ok muzikpecoj kiuj konsistigas la diskon, ili proponas "plendramajn etosojn, ĵazeskajn sintenojn, kompleksajn strukturojn, ravegajn kresĉendojn, surprizajn finaĵojn..."

  Muzikpecoj kiel School ("Lernejo"), Rudy, kaj Crime of the Century (i.a.) estos konsiderataj kiel klasikaj majstraĵoj kaj nepraj surscenaj kantoj. Kritikistoj laŭdas ilin: "...eble temas pri la ĝisnuna plej serioza rokmuzika kreitaĵo... jen la maturiĝo de la moderna muziko..."

 Je la komenco de 1975, Supertramp aŭdacis aliri Usonon (kie ili estis tute nekonataj!!) kie ili turneis dum kelkaj semajnoj, ĝis kiam la dikfingro de Roger rompiĝis. Ili decidis daŭrigi sian restadon en Usono, kaj dum la somero, ili ekigis la surdiskigon de ilia nova albumo, kiu fine de 1975 aperos sub la titolo Crisis?What Crisis? (“Krizo?Kia Krizo?”). Tiu ĉi nova verko atingis iom malpli da komerca sukceso ol la antaŭa, kvankam kritiskistoj denove ege laŭdis ĝin.
 
  Komence de 1976, longega tutmonda turneo startis por Supertramp, alvenigante ilin eĉ al Japanio kaj al Aŭstralio. Nekredeble, por tiu iama malsukcesa grupo...

  Kvankam ili tre elĉerpiĝis pro tia longa koncertaro, tuj post ties finiĝo la ensemblo eniris surmontaran son-studion en Kolorado (Usono) por ekigi sian novan kreitaĵon, kiu estis publikigita je la printempo de 1977, kaj kiu nomiĝis Even in the Quietest Moments... (“Eĉ en la plej kvietaj Momentoj...”). Je la tria sinsekva fojo, temas pri “progresiva rok-muziko kiu alvenas al la aŭkultantoj en ia asimilebla kaj digestebla propono". Elstaraj pecoj kiel Give a little bit ("Donu iomete al mi"), From now on ("Ekde nun antaŭen") kaj Fool’s Overture ("Frenezula Uverturo") konsistigos gravan parton de ilia repertuaro ekde tiu momento.

Foto farita en 1979. De maldekstre: Dougie, Bob, John, Roger kaj Rick


   Post nova longa turneo, la kvinopo eniris son-studion kaj surdiskigis Breakfast in America (“Matenmanĝo en Ameriko”), eldonitan je la printempo de 1979. Per tiu ĉi disko ili atingis tutmondan famon kaj sukceson, atingante la rekordan nombron de dek ses milionoj de ekzempleroj de tiu disko, venditaj tutmonde. Kantoj kiel The Logical Song ("La Kanzono logika") kaj Goodbye Stranger ("Adiaŭ Fremdulo") atingis pintajn lokojn ĉe tutmondaj frapo-listoj. Plensukcesa turneo tuj startis, kiu daŭris ĝis decembro de tiu sama jaro. 

  Fine de1980 estis eldonata la duobla albumo Paris (“Parizo”) kiu inkluzivas materialon surbendigitan “vive” dum kelkaj koncertoj okazintaj en la franca ĉefurbo dum novembro de 1979. Denove, kelkaj milionoj da ekzempleroj estis venditaj. Direndas ke dum tiuj jaroj Supertramp estis la plej vendanta rok-bando en la mondo. 

  Finfine alvenis tempo por iom da ripozo kaj plani novajn projektojn. Trankvile ili komponis kaj registris iun novan verkon Famous Last Words (“Famaj Lastaj Vortoj”), kiu estis fine eldonita je oktobro de 1982. Novan elstaran vendo-kvanton estis atingita de tiu ĉi disko. Tamen, Rick and Roger iom-post-iome distanciĝis kaj eĉ ofte disputis pro artaj kaj personaj kialoj. Post sukcesega somera turneo (junio-septembro de 1983, dum kiu en Pariza koncerto 80.000 homoj ĉeestis) Roger decidis forlasi Supertramp-on kaj ekigi sian propran unuopulan karieron.

Jen afiŝo uzata dum la 1983-a turneo


  Kaj jen la fino de la “Ora Jardeko”. Grandaj duboj pri la ebla daŭro de la ensemblo sen Roger Hodgson alvenis. Sed post iom da pripensado, Rick Davies kaj la resto de la  kvaropo decidis tre klare ke ili iros antaŭen.
 

3.- ARĜENTA JARKVINO (1984-1988)

   Post la forlaso de Roger, novaj muzikistoj estis enirigitaj en la grupo, kaj por surbendigaĵoj kaj por koncertoj. Tamen, dum tiu epoko, Supertramp prezentis sin kiel “kvaropo” akompanata de kelkaj aliaj muzikistoj.

  Menciendas inter tiuj novuloj iu talenta gitar- kaj klavar-ludisto, kiu nomiĝis Mark Hart. Li ankaŭ kantis kiel ĉefvoĉon en kelkaj interpretadoj. Tiel, li interpretis kanzonojn kiuj antaŭe estis kantataj de Roger Hodgson. Tio ege ĉagrenis tiun lastan, ĉar Roger ĉiam asertis ke Rick Davis promesis al li ne plu enkorcentigi pecojn komponitajn kaj originale kantitajn de Roger. Dum multaj jaroj tiaj disputoj malfaciligis la eblan rekuniĝon inter ambaŭ muzikistoj.


Jen postkoncerta bildo el 1988

 
   La kvarteto estrita de Rick Davies publikigis printempe de 1985 la diskon Brother where you Bound (“Fraĉjo, kien vi paŝas”), kiu prezentas frapantan enhavon, originalan kaj riskeman el stilaj vidpunktoj. 

  La disko inkluzivas dek-ses-minutan pecon, kiu estas elstara specimeno de senduba progresiva rok-muziko. La unuopa kantofrapo Cannonball  ("Pafkanon-bulo") atingis iom da komerca sukceso.

  En 1987 Supertramp publikigis Free as a Bird (“Libera kiel birdo”) verko kiu prezentis tutan aliajn stilojn al ĉiuj traktitajn de la ensemblo tra sia tuta historio. Verdire, temas pri enhavo kiu “lokas la grupon meze de la 80-aj jaroj”, enhavante eĉ kelkajn dancemajn pecojn, luditajn eĉ en dancejoj kaj diskejoj.

  Dum la posta turneo oni registris kelkan materialon por novan “vivan diskon”, kies titolo estis Live ’88 (“Vive ’88”). La ĉefa karakterizo de tiu albumo estas ke la sonregistrado estis farata iom “krude”, senigite de postaj son-studiaj aldonaĵoj. La rezulto estis sono “malflegita”, kvankam tre “natura”. Kaj jen alvenis la fino de tiu etapo.

4.- REVENO KAJ LASTAJ VERKOJ (1996-2002)

 Post kelkaj jaroj da ripozo, dum kiuj la membroj de la ensemblo dediĉis sin al aliaj aferoj kaj al “ne tiel seriozaj muzikaj projektoj”, en 1996 Rick Davies decidis revenigi Supertramp al la muzika publika scenejaro. Eĉ okazis tio, ke Roger Hodgson kunlaboris kun Rick dum kelkaj monatoj. Sed, finfine, ili decidis denove disiĝi. Ili neniam plu laboros kune.
 
 Tiam Rick alvokis kelkajn el siaj malnovaj kunuloj. Sed Dougie (la bas-gitaristo) ne plu estis alvokita. Do, alia bas-gitaristo estis engrupigita; same kiel ankaŭ alvenis elstara blovinstrumentisto Lee Thornburg (kiu ludis trumpetojn kaj trombonojn, kaj kiu jam iom kunlaboris kun Supertramp en 1987) kaj gitaristo Carl Verheyen, jam konata de Rick.

  Printempe de 1997 aperis Some Things Never Change (“Kelkaj aĵoj neniam ŝanĝiĝos”). Temas pri tre longdaŭra verko (70 minutojn longa) en kiu la bando navigas tra “ĵazeskaj kaj kabaredeskaj etosoj”. 

Rick kaj John dumkoncerte en 1997


 Por la posta turneo, Jesse Siebenberg (la filo de la drumisto Bob) eniris la grupon, ludante frapinstrumentojn. Kelkajn jarojn poste, Jesse eĉ ludos aliajn muzikilojn, kiel gitarojn kaj klavarojn. Kaj li ankaŭ rolos kiel ĉefkantisto en kelkaj programeroj. 

    Dum la turneo de 1997 -en kiu la Supertrampa trupo prezentiĝis kiel “okopo”- oni registris kelkajn kantojn, kiuj konsistigos la enhavon de la nova “duobla viva albumo”. Temas ja pri vera impona verko, kies titolo estas It was the Best of Times (“Estis ja la Plej Bonaj Tempoj”), eldonita en 1999.

  En la jaro 2002 Supertramp publikigis sian lastan albumon, titolitan Slow Motion (“Malrapidmove”), kiu enhavas kelkajn “densajn”, longajn kaj elstarajn pecojn, kie blovinstrumentoj havas gravan rolon. Post la tiudiska responda turneo, la ensemblo redisiĝis.

   Kvankam post la jaro 2002 Supertramp revenis surscenejen kelkfoje (ĉefe en la grava turneo 2010-2011, kiam la ensemblo festis sian 40-a jariĝon) ne tre multe pli direndas pri la historio de tiu grupo de "elstaraj vagabondoj". Mi ege dankas al Rick Davies kaj al ĉiuj aliaj membroj de tiu ĉi aro da muzikistoj kiuj plenigis multajn momentojn de mia vivo.  Dankegon, uloj!!


Jen la kovrilo de la disko de 1977



 



lunes, 15 de marzo de 2021

 الاسبرانتو: الدرس الأول

Facila vortaro esperanto-araba/قاموس سهل الاسبرانتو العربي 


1. Alfabeto / الابجديه

a e i o u - b d f g k l m n p r s t u = اللاتينية والاسبانية

c --- /t͡s/
ĉ --- /t͡ʃ/
ĝ --- /d͡ʒ/

h --- /h/ --- ه
ĥ --- /x/ --- خ

j --- /j/
ĵ --- /ʒ/ --- ج
ŝ --- /ʃ/ --- ش

ŭ --- /w/ --- و
v --- /v/
z --- /z/ --- ز


Legaj ekzemploj /  قراءة الأمثلة

poezio /po-e-zi-o/; lernejo /ler-nej-o/; kiom /ki-om/;
amikoj /a-mi-koj/; paco /pa-t͡so/ ; restoracio /res-to-ra-t͡si-o/.
 

Esperanto kaj araba / اسبرانتو والاعربية



2.Vortoj / الكلمات

akvo: ماء
Alaho: الله
amiko: صديق
amo: حب 
arabo: عرب
araba (lingvo): اللغة العربية
arbo: شجرة
arto: الفن

bazaro: سوق
bela: جميل 
bone: طيب، حسنا
bonege (bon/eg/e): ممتاز
bonvenon: اهلاْ وسهلاْ
bonvolu: من فضلك

ĉambro: غرف
ĉu...?: هل...؟

dankon: شكراً 
dekstren: إلى اليمين
domo: دار, منزل
du: إثنان
dua (du/a): ثانيا

eble: ممكن
en: في
esti(s): كان

facila: سهل
feliĉeco (feliĉ/ec/o): سعادة
fenestro: نافزة
floro: زهره
flughaveno (flug/haven/o): مطار

granda: كبير
gratulon: تهانينا
grava: مهم

hejmo: بيت
historio: التاريخ
hodiaŭ: اليوم
homoj: ناس
hotelo: فندق
hundo: كلب

islamo: إسلام

jes: نعم
jaro: سنه

kaj: و
kial: لماذا
kiam: متي
kie: أين
kiel: كيف
kiom: كم
knabo: شابّ
knabino (knab/in/o):  شابة
komputilo: حاسوب
korano: القران
koro: قلب
kun: مع

la: ال
lakto: حليب
lando: بلد
lernejo (lern/ej/o): المدرسه
li: هو
libereco: الحريه
libro: كتاب
lingvo: لغة
lito: فراش
luno: قمر

maldekstren (mal/dekstr/e/n): إلى اليسار
malgranda (mal/grand/a): صغير
malmulte (mal/mult/e): قليل
mateno: صباح
mi: انا
mondo: العالم
mono: نقود, مال
morgaŭ: غدٍ
moskeo: مسجد
multe: كثير

ne: لا
nedankinde (ne/dank/ind/e): عفواً
ni: نحن
nokto: ليلة
nova: جديد

oazo: واحة
okulo: عين

paco: سلام
pano: خبز
patro: اب
poezio: شعر
pordo: باب
prezidanto (prezid/ant/o): رئيس

reĝo: ملك
reĝlando (reĝ/land/o) : مملكة
respubliko: جمهورية
restoracio: ماطعم

saluton: مرحبا
scienco: علم
sed: لكن
sen: بلا
suno: شمس
surao: سورة

ŝi: هي
ŝlosilo (ŝlos/il/o): مفتاح

tago: يوم
tie: هناك
tie ĉi: هنا
tio: هذا
tre: جدا
tri: ثلاثة
turisto: سائح

unu: واحد
unua (unu/a): اول
urbo: مدينة

vetero: طقس
veturilo (vetur/il/o): سيارة 
vi: أنت
virino (vir/in/o): اِمرّة
viro: رجل
vortaro (vort/ar/o): قاموس


Esperanto en Tunizio -2016- اسبرانتو في تونس



3. Frazoj / العبارات 

- Saluton, kiel vi fartas? مرحبا, كيف حالك؟


- mi fartas bone, dankon: أنا بخير, شكراْ

- ĉu vi komprenas?: هل تفهم؟

- mi parolas Esperanton: أنا أتكالم الاسبرانتو

- kiel vi nomiĝas?:  ما اسمك؟

- mi nomiĝas Johano (Ĥuan): اسمي خوان

- mi amas tiun muzikon: أنا أحب هذه الموسيقى

- mi volus kafon kun lakto: أريد قهوة مع الحليب

- kaj kion vi volas? و ماذا تريد؟

- jen!;  ek! (bonvole): ! تفضل

- La mil kaj unu noktoj: الف ليلة و ليلة

- feliĉan naskiĝtagon!: ! عيد ميلاد سعيد

- feliĉan novan jaron: سنه جديد سعيده

- paco kaj amo por la mondo: السلام و الحب للعالم

- danke al Dio:  الحمد الله

- arto kaj scienco estas gravaj: الفن و العلم مهم

- adiaŭ (fartu bone): مع اسلامة

- bonan nokton (arabe: "nokto benita"): ليلة مباركة

- ĝis la revido : إلى اللقاء , أر اك لا حقا

 


teo / شاي
 


La nobla Korano / القرآن الكريم



4. Gramatiko / النحوي


filo (fil-o): ابن
filoj (fil-oj): الأبناء
filino (fil/in/o): بنت
filinoj (fil-in-oj):  بنات
----------------------------------------------

mi amas vin: أحبك

(≈ : mi viN amas/ viN mi amas/ amas mi viN/ amas viN mi/ viN amas mi)

-----------------------------------------------

mi estas, vi estas... أكون ، تكون
mi estis, vi estis... انا كنتُ ، كنبَ
mi estos, vi estos...  سأكون ، ستكون
mi estu, vi estu... أن أكونَ ، أن تكونَ
--------------------------------
ĉu vi volas manĝi?: هل تريد أن تأكل؟
jes, mi volas manĝi: نعم، أريد أن اكل
ne, mi ne volas manĝi: لا، لا أريد أن آكل
ŝi volas manĝi kun ni:  هي تريد أن تأكل معنا

----------------------------------------------

mi: أنا
vi: أنتَ ، أنتِ
ni: نحن
domo: بيت  
mia domo: بيتي
via domo: بيتُك
nia domo: بيتنا

tre bela bildo... /...صورة جميلة جدا


 



viernes, 12 de febrero de 2021

 LA FABLO DE LA KURĈEVALO KAJ LA AZENO

(Esperanto / Español / Français / English / Gaeilge / Deutsch / Polski / Ελληνικά)



Esperanto

LA FABLO DE LA KURĈEVALO KAJ LA AZENO (= La angla kompare al Esperanto)

Tiu ĉi mallonga rakonteto estis kreata de s-ro Seán Ó Riain, elstara irlanda diplomato, tutkora esperantisto, kaj pasia subtenanto de la irlanda lingvo.

  "Ni havas fieran purrasan kurĉevalon idealan por internacia komunikado (Esperanto). Tamen iuj ekstreme riĉaj kaj potencaj homoj produktas azenojn (… la angla). Ili estas tiel riĉaj kaj potencaj, ke ili cerbolavis la tutan mondon, kredigis, ke iliaj azenoj estas la plej rapidaj kvarpieduloj kaj ke la kurĉevalo ne ekzistas, ke eĉ se ĝi ekzistus, ĝi ne kapablus kuri ! La azenposedantoj faras grandegajn profitojn vendante azenojn. Ili kredigis al multaj homoj en ĉiuj landoj, ke «ĉiu devus posedi azenon». Tiu situacio alportas astronomie altajn profitojn al ili, tial por ili gravas kaŝi la veron. Ajna normala persono, kiu objektive ekzamenas la situacion, povas vidi, ke la kurĉevalo ekzistas, estas kvaroble pli rapida ol la azeno kaj fakte kostas multe malpli ol la multekosta azeno. Sed la propagando de la azenposedantoj iĝis ekde 1945 tiel potenca kaj ĉien penetranta, ke homoj ne volas aŭdi la vorton «kurĉevalo», ili ĉiuj ŝparas por posedi propran azenon! Multaj jam investis en azenojn kaj timas, ke la kurĉevalo iam estos serioze konsiderata… En Esperanto ekzistas bela proverbo: "Se la homaro subite malstultiĝus! "



----------------------------------------------------------------------------------------------------

Español

LA FÁBULA DEL CABALLO DE CARRERAS Y EL ASNO (= El inglés frente al esperanto)

Este pequeño cuento fue creado por Seán Ó Riain, destacado diplomático irlandés, esperantista de corazón y decidido defensor del idioma gaélico irlandés.

  "Tenemos un caballo de pura raza, digno de orgullo e ideal para la comunicación internacional: el esperanto. Sin embargo, unas gentes extremadamente ricas y poderosas crían asnos (...la lengua inglesa). Son tan ricos y tan poderosos que han hecho un lavado de cerebro al mundo entero y han hecho creer que sus asnos son los cuadrúpedos más rápidos y que el caballo de carrera no existe; y que incluso, si existiera, ¡no sería capaz de correr!   Los dueños de estos asnos consiguen beneficios enormes vendiéndolos. Hacen creer a multitud de gentes de todos los países que "todas las personas deberían poseer un asno". Esta situación les reporta beneficios astronómicos, y es la razón por la que es importante para ellos esconder la verdad. Cualquier persona normal que examine objetivamente la situación puede ver que el caballo de carrera existe, que es cuatro veces más rápido que el asno y que, de hecho, es mucho más barato que el costoso asno. Pero la propaganda de los propietarios de los asnos se ha convertido, desde 1945, en algo tan poderoso y tan intrusivo, que las gentes no quieren ni oír la palabra "caballo de carrera"; ¡todos ahorran para tener su propio asno! Muchos han invertido ya en la compra de asnos y temen que el caballo de carrera pueda ser algún día tomado en consideración de manera seria... En esperanto existe un bonito proverbio: "Si los hombres dejaran algún día de ser idiotas..."

------------------------------------------------------------------------------------------------------

Français

LA FABLE DU CHEVAL DE RACE ET DE L'ÂNE (= L'anglais en face de l'espéranto)

Ce petit conte a été creé par Seán Ó Riain, diplomat irlandais distingué, espérantiste dans l'âme et ardent défenseur du gaélique irlandais.

  "Nous avons un cheval de course fier et idéal pour la communication internationale, l’espéranto. Cependant des gens extrêmement riches et puissants produisent des ânes (… l’anglais). Ils sont si riches et si puissants qu’ils ont fait un lavage de cerveau au monde entier et ont fait croire que leurs ânes étaient les quadrupèdes les plus rapides et que le cheval de course n’existait pas et que même s’il existait il ne serait pas capable de courir ! Les propriétaires des ânes font des bénéfices énormes en les vendant. Ils font croire à nombre de gens dans tous les pays que « chacun devrait posséder un âne ». Cette situation leur rapporte des bénéfices astronomiques, c’est la raison pour laquelle il est important pour eux de cacher la vérité. N’importe quelle personne normale qui examine la situation objectivement peut voir que le cheval de course existe, qu’il est quatre fois plus rapide que l’âne et qu’en fait il coûte beaucoup moins cher que l’âne qui lui est coûteux. Mais la propagande des propriétaires des ânes est devenue, depuis 1945, si puissante et si intrusive, que les hommes ne veulent pas entendre le mot « cheval de course », ils économisent tous pour avoir leur âne ! Beaucoup ont déjà investi dans l’achat d’ânes et ils craignent que le cheval de course soit un jour pris sérieusement en considération…. En espéranto il existe un beau proverbe: "Si les hommes cessaient tout à coup d’être idiots ! "





English

THE FABLE OF THE RACEHORSE AND THE DONKEY (= English versus Esperanto)

This little tale was created by Seán Ó Riain, distinguished Irish diplomat, Esperantist at heart and an ardent defender of the Irish language.

  "We have a proud racehorse, ideal for international communication (Esperanto). However, some extremely rich and powerful people produce donkeys (... English). They are so rich and powerful that they have brainwashed the whole world into believing that their donkeys are the fastest four-footed animals and that the racehorse does not exist, and even if it did exist, it could not run! The donkey-owners make huge profits by selling donkeys. They have many people in every country that "everyone should have a donkey". This situation brings them astronomically high profits, so it's very important for them to hide the truth. Any normal person, who objectively examines the situation, can see that the racehorse does exist, is four times faster than the donkey and in fact costs much less than the expensive donkey. But the propaganda of the donkey-owners since 1945 has been so powerful and ubiquitous that people do not even want to hear the word "racehorse", they are all saving to own their own donkey! Many have already invested a lot of money in donkeys and they fear that the racehorse will receive serious consideration at some stage ... In Esperanto there is a nice saying: "If the human race were suddenly to stop being stupid! "

------------------------------------------------------------------------------------------------------

Gaeilge

FINSCÉal AN CHAPAILL RÁSA AGUS AN ASAIL (= Béarla os comhair Esperanto)
 
Is é Seán Ó Riain, taidhleoir iomráiteach Éireannach, cainteoir Esperanto agus Gaeilgeoir díograiseach, a chruthaigh an finscéal beag seo.

"Tá capall rása bródúil againn, atá sár-oiriúnach don chumarsáid idirnáisiúnta (Esperanto). Mar sin féin, táirgeann roinnt daoine sárshaibhre ríchumhachtacha asail (Béarla). Tá siad chomh saibhir, cumhachtach san gur éirigh leo a chur ina luí ar an saol uile gurb iad a gcuid asal na hainmhithe is tapúla ar cheithre chos; ná fuil a leithéid de rud is capall rása ar an saol; agus fiú dá mbeadh sé ann, ná féadfadh sé rith! Déanann úinéirí na n-asal brabús ollmhór trí asail a dhíol. Thugadar ar a lán daoine i ngach tír a chreidiúint “gur cheart go mbeadh asal ag cách ". Tugann an staid seo brabús thar na bearta dóibh, agus mar sin tá sé an-tábhachtach dóibh an fhírinne a cheilt. Is féidir le gnáthdhuine ar bith, a scrúdaíonn an cás go hoibiachtúil, a fheiscint go bhfuil an capall rása ann, go bhfuil sé ceithre huaire níos tapúla ná an t-asal agus gur lú i bhfad an costas atá air ná ar an asal costasach. Ach tá bolscaireacht úinéirí na n-asal ó 1945 chomh cumhachtach, uileláithreach san nach mian le daoine fiú an focal "capall rása" a chloisint, tá siad uile ag coigilt chun a a-asal féin a cheannach! Tá a lán airgid infheistithe ag go leor daoine cheana féin in asail agus tá eagla orthu go ndéanfaí machnamh tromchúiseach ar an gcapall rása uair éigin ... tá ráiteas deas Esperanto ann a aistrítear mar "Dá n-éireodh an cine daonna go tobann as a bheith dúr!"

------------------------------------------------------------------------


-------------------------------------------------------------------

Deutsch

DIE FABEL VOM RENNPFERD UND DEM ESEL (Englisch gegen Esperanto)

Diese kleine Gesichte wurde von Seán Ó Riain geschrieben, einem wichtigen irischen Diplomaten, Esperantist im Herzem un Verteidiger der irischer Sprache.

 "Wir haben ein stolzes Rennpferd, ideal für die internationale Kommunikation (Esperanto). Einige extrem reiche und mächtige Leute produzieren jedoch Esel (Englisch). Sie sind so reich und mächtig, dass sie die ganze Welt einer Gehirnwäsche unterzogen haben, um zu glauben, dass ihre Esel die schnellsten vierfüßigen Tiere sind und, dass das Rennpferd nicht existiert, und selbst wenn es existieren würde, könnte es nicht rennen! Die Eselbesitzer machen enorme Gewinne durch den Verkauf von Eseln. Sie haben viele Menschen in jedem Land davon überzeugt, dass "jeder einen Esel haben sollte". Diese Situation bringt ihnen astronomisch hohe Gewinne, daher ist es für sie sehr wichtig, die Wahrheit zu verbergen. Jeder normale Mensch, der die Situation objektiv untersucht, kann erkennen, dass das Rennpferd existiert, ist viermal schneller als der Esel und in der Tat kostet viel weniger als der teure Esel. Aber die Propaganda der Eselbesitzer seit 1945 ist so mächtig und allgegenwärtig, dass die Leute nicht einmal das Wort "Rennpferd" hören wollen, sie alle sparen, um ihren eigenen Esel zu besitzen! Viele haben bereits viel Geld in Esel investiert und befürchten, dass das Rennpferd irgendwann ernsthaft in Betracht gezogen wird ... In Esperanto gibt es ein schönes Sprichwort: "Wenn die Menschheit plötzlich aufhören würde, dumm zu sein!"

----------------------------------------------------------------------------
Polski

Bajka o koniu wyścigowym i osiołku (= angielski kontra
esperanto)

Ta mała opowieść została stworzona przez Seána Ó Riaina,
wybitnego irlandzkiego dyplomatę, esperantystę w sercu i
zagorzałego obrońcę irlandzkiego gaelickiego.


   Mamy dumnego konia wyścigowego czystej rasy, idealnego do
komunikacji międzynarodowej (Esperanto). Jednak niektórzy
niezwykle bogaci i potężni ludzie produkują osły (angielski). Są
tak bogaci i potężni, że zrobili pranie mózgu całemu światu, aby
uwierzył, że ich osły są najszybszymi czworonożnymi zwierzętami
i że koń wyścigowy nie istnieje, a nawet gdyby istniał, nie mógłby
biec! Właściciele osłów osiągają ogromne zyski ze sprzedaży
osłów. Przekonali wielu ludzi we wszystkich krajach, że „każdy
powinien mieć osła ". Sytuacja ta przynosi im astronomicznie
wysokie zyski, więc bardzo ważne jest dla nich ukrywanie prawdy.
Każda normalna osoba, która obiektywnie bada sytuację, może
zobaczyć, że koń wyścigowy istnieje, jest cztery razy szybszy niż
osioł i w rzeczywistości kosztuje znacznie mniej niż drogi osioł. Ale
propaganda właścicieli osłów od 1945 roku stała się tak potężna i
wszechobecna, że ​​ludzie nawet nie chcą słyszeć słowa „koń
wyścigowy”, wszyscy oszczędzają na własnego osła! Wielu już
zainwestowało dużo pieniędzy w osły i obawia się, że na pewnym
etapie konie wyścigowe zostaną poważnie wzięte pod uwagę...
W esperanto istnieje ładne powiedzenie: „Gdyby rasa ludzka nagle
zmądrzała!”
 
---------------------------------------------------------------------




ελληνική γλώσσα

Ο ΜΥΘΟΣ ΤΟΥ ΑΛΟΓΟΥ ΚΟΥΡΣΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΓΑΪΔΑΡΟΥ (= Η Αγγλική σε σύγκριση με την Εσπεράντο)


Αυτό εδώ το μικρό διήγημα γράφτηκε από τον κ. Sean O Riain, εξέχοντα Ιρλανδό διπλωμάτη, ένθερμο εσπεραντιστή και παθιασμένο υποστηρικτή της ιρλανδικής γλώσσας.

"Έχουμε ένα υπερήφανο καθαρόαιμο άλογο κούρσας, ιδανικό για τη διεθνή επικοινωνία (Εσπεράντο). Όμως, κάποιοι υπερβολικά πλούσιοι και ισχυροί άνθρωποι παράγουν γαϊδάρους (... η Αγγλική). Είναι τόσο πλούσιοι και ισχυροί, ώστε έχουν κάνει πλύση εγκεφάλου σε όλο τον κόσμο, τον έχουν πείσει  ότι τα γαϊδούρια τους είναι τα ταχύτερα τετράποδα και ότι το άλογο κούρσας δεν υπάρχει, ότι, ακόμα κι αν υπήρχε, δε θα μπορούσε να τρέξει! Οι κάτοχοι των γαϊδάρων αποκομίζουν τεράστια κέρδη, πουλώντας γαϊδάρους. Έχουν κάνει πολλούς ανθρώπους, σε πολλές χώρες, να πιστέψουν ότι "ο καθένας θα έπρεπε να έχει γάιδαρο". Αυτή η υπόθεση τούς αποφέρει αστρονομικά υψηλά κέρδη, και γι' αυτό έχει μεγάλη σημασία γι' αυτούς να κρύβουν την αλήθεια. Όποιος φυσιολογικός άνθρωπος εξετάσει αντικειμενικά την υπόθεση, θα μπορέσει να δει πως το άλογο κούρσας υπάρχει, είναι τέσσερις φορές ταχύτερο από το γάιδαρο και στην πραγματικότητα κοστίζει πολύ λιγότερο απ' ό,τι ο ακριβός γάιδαρος. Όμως, η προπαγάνδα των κατόχων γαϊδάρων, από το 1945, έχει γίνει πολύ ισχυρή κι έχει εισχωρήσει παντού, έτσι, που οι άνθρωποι δε θέλουν να ακούσουν τις λέξεις "άλογο κούρσας", όλοι κάνουν οικονομίες για να αποκτήσουν το δικό τους γάιδαρο! Πολλοί έχουν επενδύσει ήδη στα γαϊδούρια και φοβούνται, πως το άλογο κούρσας κάποτε θα εκτιμηθεί σοβαρά ... Στην Εσπεράντο υπάρχει μια όμορφη παροιμία: "Αν η ανθρωπότητα έπαυε ξάφνου να είναι ηλίθια!