Monataj iniciatoj CSIC

majo

La senfina arbaro

En tiu ĉi fabelo ni konatiĝos kun Ana, kiu pasie amas arbarojn kaj dediĉe pentras ilin. Iun tagon, Ana ekigas sekretan projekton pentri egan forston sur muro de sia ĉambro. Ŝi kreas belegan surmuran pentraĵon, sed baldaŭ poste ŝi rimarkas ke la arboj estas velkantaj. Ĉu ŝi sukcesos malkovri tion, kio okazas al ili?

Tiu ĉi rakonto celas proksimigi la mondon de botaniko al geinfanoj plaĉe kaj amuze, estigante respektemon al naturo kaj al biodiverseco, ankaŭe didaktike kaj pere de imago-povo klarigante la koncepton fotosintezo kaj paroli pri la ekosistemaj servoj de arbaroj. Aldone, estas maniero videbligi la figuron de Ana Rey, sciencistino de CSIC, plistarigante la virinan ĉefrolecon kaj partoprenadon en la scienca sfero. Tiu ĉi fabelo estas parto de la projekto Rakontu al mi kiel dediĉi min al scienco, disvolvigita en la Nacia Muzeo de Naturaj Sciencoj (MNCN-CSIC)

junio

POSTFIRE

POSTFIRE estas retejo dezajnita cele subteni mastrumadon de zonoj frapitaj de arbaraj incendioj. Ĝi provizas detalan sciigon pri grandaj incendioj  kaj proponas kriteriojn por agado, bazitajn sur solida scienca bazo por la traktado de la brulinta monto. 

Komence, POSTFIRE koncentriĝis en la Valencia regiono, sed nuntempe ĝi plivastigis sian atingon al la tuta mediteranea baseno, cele prezenti datumojn, kriteriojn kaj metodojn kontrolitajn por taksi la ekologian trafon de incendioj en mediteraneaj kuntekstoj.

Aldone, eblas partopreni en POSTFIRE havigante bildojn aŭ gravajn situaciojn pri la efikoj kaj la regenerado ĉe grandaj incendioj, pere de la projekta retejo. La registritaj uzantoj povas ankaŭ realigi normigitajn taksadojn de la frapo-atingo de novaj incendioj, enhavigante al la retejo la kartografiaĵojn kaj la kolektitajn datenojn pere de la apo POSTFIRE dum la ĉekampa samplado. 

julio

PALCOS

“PALCOS: Materia kulturo kaj festo en la galega kampo-urba pejzaĝo” estas projekto kiu celas lokalizi, dokumenti, katalogi kaj pristudi la palcos (loĝioj) aŭ muzikajn scenejojn konstruitajn de la propraj najbaroj tra la galega teritorio. Kvankam multfoje ili troviĝas senuzaj, ili estas simbolo de la komunuma vivo kaj de ties tranformiĝadoj dum la lastaj jaroj. PALCOS aligas perspektivon de civitana scienco kiu, pere de reteja platformo, integras esplorojn kaj aliajn sciencajn agadojn en diversaj fazoj de la procezo. Tio ebligas aktivigi formojn de kolektiva intelekto kaj urba novigado, kontribuante kune pripensi la eblajn manierojn tion okazigi cele estigi pli apertajn, horizontalajn kaj partoprenemajn spacojn de kunvivado. Tiu ĉi projekto, disvolvita de la Instituto de Sciencoj de la Heredaĵo (INCIPIT-CSIC) estis premiita en la Triaj Premioj de Scienca Diskonigo kaj Civitana Scienco pro ĝia humanisma perspektivo, kiu reliefigas la kamparan heredaĵon samkiel ĝian kapablon impliki lokajn komunumojn ka establi ligilojn inter arto kaj scienco.

 Kalendaro CSIC junio 2027

1.- 2024 Forpasas la inĝeniero Jing Chen. Li esploris la fizik-ĥemiajn procezojn por la disigado kaj purigado de tiuj metaloj de la grupo de plateno, samkiel la malpoluadon de montaraj lagoj.

2.- 1934 Naskiĝas la grundo-sciencisto Tarsy Carballas. Ŝi faris pionirajn esplorojn pri fizika, ĥemia kaj biologia difektiĝadoj de grundoj, emfazante pri la difektiĝo okazigita de arbaraj incendioj.

3.- 1868 Forpasas la arabisto Emilio Lafuente Alcántar. Lia studaĵo Arabaj enscribaĵoj de Granado inkluzivas tradukaĵojn kaj interpretaĵojn de la tekstoj kiuj montriĝas en la Alhambraj filigranoj.

4.- 1929 Forpasas la nuklea-fizikisto Verena Meyer. Ŝi interesiĝis precipe pri nuklea fiziko de basa kaj meza energio kaj pri la aplikaĵoj de nuklea fiziko en scienco de materialoj.

5.- 1965 Naskiĝas la astronomo Michael E. Brown. Li estas unu el la malkovrintoj de Makemake kaj Eris, du nanaj planedoj de la Sunsistemo.

6.- 1846 Naskiĝas la monto-inĝeniero kaj esperantisto Ricardo Codorniú y Stárico. Siatempe li estis konata kiel la apostolo de la arbo pro sia laboro favore al rearbarigado kaj sia defendado de la natura medio.

7.- 2027 Tutmonda tago de nenocaj manĝaĵoj. Ĝia celo estas prikonsciigi kaj inspiri agadojn por helpi preventi, detekti kaj mastrumi tiujn riskojn alportitajn de manĝaĵoj.

8.- 1860 Naskiĝas la matematikisto Alicia Boole Stott, konata pro ŝia kapablo videbligi tridimensiajn sekcaĵojn de kvar-dimensiaj pluredroj.

9.- 1922 Naskiĝas la biokemiisto Fernand Seguin. Li estas konata kiel prezentisto de radiaj kaj televidaj sciencaj programoj, faceto pro kiu li ricevis la Premion Kalinga de UNESKO pri scienca diskonigado.

10.- 1942 Naskiĝas la doktoro pri semida filologio Emilia Fernández Tejero. Inter alie, ŝia esplorado fokusiĝis en la masoroj (aro da gramatikaj kaj kritikaj notoj) de la tiberiadaj kodeksoj.

11.- 1994 Naskiĝas la latinid-lingva filologo Claudia Elena Menéndez Fernández. Specialiĝinta pri nomo-scienco, ŝi nuntempe profesias kiel sekretario de la Akademio de la Astura Lingvo.

12.- 1912 Naskiĝas la nuklea-fizikisto Eva Crane (naskiĝinta Widdowson). Ŝi ricevis abelujon kiel nupto-donacon kaj fine dediĉis 60 jarojn de esplora kariero al reserĉado pri abeloj.

13.- 1959 Naskiĝas la matematikisto Valeria de Paiva. Ŝi esploras pri logikaj alproksimiĝoj ĉe komputado, pere de la uzado de la teorio de kategorioj, la prezentado de scioj kaj la semantiko de la natura lingvaĵo.

14.- 1444 Naskiĝas la matematikisto kaj astronomo Nilakantha Somayayi. Li estis unu el la plej elstaraj anoj de la Skolo de Kerala. Unu el liaj plej influaj verkoj estas la astronomia traktaĵo Tantrasamgraha (Tantro-kompendio).

15.- 2023 La kemiisto Suzana Nunes ricevas premion L’Oréal-UNESKO pro sia laboro disvolvante membranajn filtrilojn kiuj ebligas realigi kemiajn disigaĵojn je alta efiko per plimalgranda karbona restaĵo.

16.- 1915 Naskiĝas la matematikisto kaj statistikisto John Wilder Tukey, konata pro sia disvolvado, kun la matematikisto James Cooley, de la algoritmo Cooley-Tukey por la kalkulado de la rapida transformado de Fourier.

17.- 1920 Naskiĝas la kuracisto François Jacob. Li estas internacie konata pro siaj eltrovoj pri la genetika regado de la enzimo-sintezo kaj la viruso-sintezo.

18.- 1893 Naskiĝas la kuracisto kaj parazitologo Sadí de Buen Lozano. Fakulo de la esploro pri malsanoj okazigitaj de protozooj, li dediĉis grandan strebon al studado kaj elradikigado de malario en Hispanio. 

19.- 2023 La matematikisto Aldon Atangana ricevas la Internacian Premion Unesko- Al Fozan pro siaj kontribuoj ĉe aplikita matematiko, precipe ĉe frakcia kalkulado kaj frakciaj diferencialaj ekvacioj.

20.- 1940 naskiĝas la filologo Ciriaca Morano Rodríguez. Ŝi estis pioniro pri studado kaj eldonado de neeldonitaj latin-lingvaj manuskriptoj de Isaako Neŭtono. Ŝi ankaŭ esploris la antikvajn latinajn versiojn de la Biblio.

21.- 1927 Naskiĝas la astronomo Shuhua Ye. Ŝi faris unu el la plej precizaj mezuradoj de la universa tempo je tutmonda nivelo. La asteroido 3241 Yeshuhua estis nomita honore al ŝi.

22.- 1922 Naskiĝis la historiistso Joseph Ki-Zerbo. Aŭtoro de multnombraj libroj pri endogena disvolvado, li estis la scienca direktisto de du volumoj de la Ĝenerala Historio de Afriko, publikigita de Unesko.

23.- 1871 Naskiĝas la genetikisto Jantina “Tine” Tammes. Ŝi demonstris ke la heredaĵo de kontinuaj karakteroj povas esti klarigata ene de la Mendela genetiko.

24.- 1879 Naskiĝas la medicina esploristo Myrtelle May Moore Canavan. Ŝi estis unu el la unuaj virinaj patologoj, aparte interesiĝinta pri neŭropatologio ĉe mensaj malsanoj.

25.- 2026 Oni unuafoje atingas legi la konservitan parton el unu el la karbigitaj papirusoj de Herkulano. Danke al X-radiaj bildoj kaj artefarita intelekto, oni malkovris antikvan filozofian tekston pri etiko kaj homa konduto.

26.- 1985 Naskiĝas la astronomo, astrofizikisto kaj edukisto Fatoumata Kébé. Ŝi fakulas pri esplorado de spaciala rubo kaj sukcese publikigis kelkajn librojn de scienca diskonigado.

27.- 1957 Naskiĝas la informadikisto Geir Ivarsøy. Li kun-disvolvis la TTT-ejan retumilon nomatan Multitorg Opera, poste konata kile Opera.

28.- 1927 Naskiĝas la ĥemiisto Frank Sherwood Rowland. Lia plej granda atingo estas la malkovro pri tio, ke kloro-fluoro-karbonoj (CFC) kontribuas al la detruado de la atmosfera ozono.

29.- 1914 Naskiĝas la matematikisto Christos Papakyriakopoulos, konata kiel Papa. Li fakuliĝis pri geometria topologio kaj demonstris la lemon de Dehn, la buklan teoremon kaj la sferan teoremon.

30.- 1912 Naskiĝas la filozofo Leopoldo Zea Aguilar. Li estas konata pro siaj studoj pri pozitivismo kaj pro esti unu el la plej gravaj antaŭenigantoj de la historio de ideoj en Latinameriko.

 Kalendaro CSIC majo 2027

 

1.- 1913 Naskiĝas la kristalografo Florence Bell. Ŝi inventis metodon por plibonigi la fibrojn de DNA kaj ilin aranĝi kiel sekaj lamenoj el pura materialo; pere de tiu ĉi metodo, ŝi konfirmis la laŭregulan strukturon de DNA.

2.- 1891 Naskiĝas la inĝeniero Elisa Bachofen. En 1918 ŝi iĝis la unua civila inĝeniera virino en Argentino kaj en Sudameriko. Ŝi laboris, inter alie, en tekstila industrio kaj en projektado de pontoj.

3.- 2019 La inĝeniero Alexander Anim-Mensah estas agnoskita kiel distingita membro de la societo pri patentoj Illinois Tool Works (ITW) pro siaj kontribuoj ĉe la membranaj scienca kaj teknologia sferoj.

4.- 1922 Naskiĝas la organika ĥemiisto Odette Louise Shotwell. Ŝi malkovris du novajn antibiotikojn (duramicino kaj azakolutino) kaj kunlaboris en la malkovrado de aliaja du (hidroksiestreptomicino kaj cinamicino).

5.- 1892 Naskiĝas la arkeologo Dorothy Garrod, fakulo pri la paleolitika periodo. Ŝi ĉefgvidis arkeologiajn ekspediciojn en Eŭropo kaj Azio. Inter aliaj, ŝi eltrovis restaĵojn de Neandertaluloj en Ĝibraltaro.

6.- 1945 Naskiĝas la filologo Xosé Lluís García Arias. Li estas fakulo pri asturia etimilogio kaj loknomoj, prezidis la Akademion de la Astura Lingvo ekde ties fondado en 1980 ĝis 2001.

7.- 1930 Naskiĝas la priĉela biologo Arlette Nougarède. Ŝia fako estas la vegetaĵa disvolvo, ekde embriogenezo ĝis florado.

8.- 1808 Estas fondita la Reĝa Akademio de Artoj kaj Sciencoj de Nederlando. Inter ĝiaj funkcioj estas konsili la nederlandan registaron pri sciencaj aferoj kaj aljuĝi la Medalon Lorentz pri teoria fiziko.

9.- 1954 Naskiĝas la esploristo kaj verkisto Paloma Díaz-Mas. Fakulino pri sefardaj esploroj, ŝia diskurso de eniro en la Reĝa Hispania Akademio en 2022 temis pri “scienco en la sefarda lingvo”.

10.- 1860 La kemiisto Robert Bunsen kaj la fizikisto Gustal Robert Kirchhoff anoncas la eltrovon de nova kemia elemento: Cezio (atoma numero 55).

11.- 1914 Naskiĝas la vulkanologo kaj speleologo Haroun Tazieff. Li kontribuis al la disvolvado de vulkanologio, pri kio li defendadis plurfakan aliron, kaj famiĝis pri siaj registraĵoj de erupcioj.

12.- 2014 Forpasas la kuracisto kaj sciencisto Jacinto Convit. Li ricevis unu el la premioj Princo de Asturio pro sia laboro ĉe la antaŭzorgado kaj traktado de lepro, leiŝmaniazo kaj onkocerkozo.

13.- 1887 Forpasas la mikrobiologo Carl Friedländer. Li identigis la bakterion Klebsiella pneumoniae, estiganto de pneŭmonito. Tiu ĉi bakterio estas ankaŭ konata kiel la bacilo de Friedländer.

14.- 1904 Naskiĝas la inĝeniero Han Albert Einstein. Li esta konata pro siaj laboroj pri hidraŭlika inĝenierio (transporto de sedimentoj) kaj aldone pro esti filo de la fizikistoj Albert Einstein kaj Mileva Maric.

15.- 1926 Naskiĝas la matematikisto Chaohao Gu. Lia esploro fokusiĝis precipe al partaj diferencialaj ekvacioj, diferenciala geometrio, solitonoj kaj matematika fiziko.

16.- 1960 La fizikistoTheodore Maiman aktivigas la unuan optikan laseron per rubeno. Temis pri novigema aparato kiu enirigis veran sciencan revolucion ĉe medicino, komunikiloj kaj teknologio.

17.- 2004 La evoluisma ekologo Joan Roughgarden publikigas sian libron La ĉielarko de evoluo, kie ŝi proponas (unu) korektaĵon al la Darvina klarigado pri la mekanismo de natura selektado.

18.- 1048 Naskiĝas la matematikisto, astronomo kaj poeto Omar Jayam. Inter aliaj, li estas unu el la unuaj kiuj priskribis la disvolvon de la potenco de du-termo je natura eksponento kaj modifis la antikvan Zoroastran kalendaron.

19.- 1994 Forpasas la kirurgo Charles Odamtten Easmon. Li estis dekano de la medicina fakultato de Ganao kaj estas ofte memorata kiel la patro de la kora kirurgio en Okcidenta Afriko.

20.- 2027 Tutmonda tago de metrologio. En la sama tago, sed en 1875, oni starigis la Internacian Oficejon de Pesoj kaj Mezuroj, kiu tutmonde kunordigas metrologion aŭ sciencon pri mezuradoj.

21.- 1951 Naskiĝas la hematologo kaj molekula biologo Sijuan Chen. Ŝia esplorado fokusiĝis en la leŭkemia ĉelo-genetiko. Ŝi disvolvis terapiojn cele pritrakti la akutan promielocitan leŭkemion.

22.- 1927 Naskiĝas la kemiisto George A. Olah. Li ricevis la Nobel-premion pri kemio pro siaj esploroj pri karbokatjonoj, esencaj ĉe la produktado de sintezaj materialoj.

23.- 2002 Plenumiĝas la unua kondiĉo (ĝia ratifo far 55 landoj) por la ekvalideco de la Protokolo de Kioto pri la reduktado de gasoj de forceja efiko. Ĝi ekvalidiĝis en decembro de 2020.

24.- 1857 La censo de 1857 kalkule fiksas la hispanian populacion je 15.464.340 loĝantoj. Estante la unua censo farita per modernaj karakterizoj, ĝi ekigas la statistikan epokon en tiu ĉi lando.

25.- 1853 Naskiĝas María Elena Maseras Ribera. Ŝi estis la unua virino kiu matrikuliĝis en la Fakultato de Medicino de la Universitato de Barcelono. Ŝi ne profesiis kiel kuracisto pro la malfacilaĵoj kiujn ŝi ricevis pro esti virino.

26.- 1964 Naskiĝas la virusologo Zhengli Shi. Ŝi faris pionirajn esplorojn pri la kronvirusoj ĉe vespertoj. kune al Kui Jie, ŝi identigis estaĵarojn rilatajn al la ekapero de SARS de 2002-2003, kaj priskribis viruson tre proksime parenciĝantan al tiu de la KOVIM-19.

27.- 1907 Naskiĝas la mara-biologo Rachel Carson. Ŝi estas internacie konata pro sia libro Silenta printempo, kie ŝi avertas pri la nocaj efikoj de pesticidoj por la medio.

28.- 1947 Naskiĝas la egiptologo Zahi Havas. Li estas laborinta kiel inspektisto de antikvaĵoj en pluraj arkeologiaj misioj kaj estas internacie konata pro siaj multnombraj publikaj aperoj.

29.- 1990 Naskiĝas la matematikisto Angele Tabiri. Ŝi estas la fondinto de Femafricmaths, reto de afrikaj matematikistinoj, kaj direktisto de programo de mentoraĵoj por afrikaj knabinoj kiuj estas talentaj por matematiko.

30.- 1901 Naskiĝas la juristo Victor d’Hondt. Li inventis metodon kiu ebligas kalkuli la nombron de elektitaj postenuloj proporcie al la balotoj atingitaj de la kandidataro, tiu konata kiel Sistemo D’Hondt.

31.- 1937 Naskiĝas la muzikologo Peter Ryom. Li esas internacie konata pro esti kreinta la katalogon kiu kompilas la muzikajn komponaĵojn de Antonio Vivaldi, la t.n. Ryom Verzeichnis aŭ RV (Ryoma kompilaĵo).