monda lingvo

monda lingvo

sábado, 26 de marzo de 2022

 Plurlingva vortaro-metodo 


. VÖDASBUK STABIK

. BAZA VORTARO

. BAZALA VORTOLIBRO

. lipu lili toki 


VOLAPÜK / ESPERANTO / IDOLINGUO/ toki pona



Ninäd / Enhavo / Kontenajo / jo lipu

Unua parto

Antaŭparolo

1. Malsamaj literoj kaj sonoj
2. Frazoj
3. Nombroj
4. Pronomoj
5. Verboj
6. Substantivoj
sekcioj: geografio, domo, urbo, tempo, vetero, manĝaĵoj, korpo, bestoj, vestaĵoj, familio, objektoj, kleraj vortoj
 

Dua parto (en alia artikolo)

7. Adjektivoj
8. Adverboj
9. Prepozicioj
10. Konjunkcioj
11. Gramatikoj
sekcioj: Volapuka, idolingva, tokipona

------------------------------------------------------

Antaŭparolo


  Oni ja scias ke ĉiu ajn vortaro (eĉ se simpla unulingva) bezonas profundan laboron kaj estas necese -kaj laŭdifine- nekompleta. Do, la nura propono de tiu ĉi plurlingva vortaro estas, jam dekomence, kritikinda kaj antaŭkonsiderebla kiel intelekta fiasko. Tamen, mia celo tute NE estas prezenti kompletan gvidilon pri la mondo de la lingvoj tie ĉi elektitaj. Inter la multaj kialoj, mi menciu nur du: unue, ĉar miaj scioj ne tiom ampleksas por tia tasko; kaj due, ĉar tiu impona laboro necesigus veran enciklopedion plurvoluman. 

  Do, la ĉefa celo de tiu ĉi humila verko estas sciigi al scivolemaj esperantistoj pri tiuj vortoj kaj bazaj lingvaj trajtoj kies scio valorus la penon por atingi pli ampleksan kaj fakan nivelon pri la -iom freneza kaj foje troa- mondo de planlingvoj. 

 Dum tiuj pasintaj jaroj mi jam verkis kelkajn artikolojn pri planlingvoj. Sube mi almetos la ligilojn al la du ĉefaj el tiuj. Sed nun temas pri alia ideo: baza vortaro enhavanta la plej sciindajn konojn pri tiu afero. Kaj tiucele, jen la nepraj rimarkindaĵojn: 

a) Oni nur pritraktos tiujn planligvojn kiu, laŭ mi, pleje interesus esperantistojn:  Volapukon, Idon kaj Tokiponon.

b) La vortostokoj en ĉiu lingvo elektita inkluzivos nur la plej uzeblajn vortojn en ĉiu elektita sfero. Entute, oni provos ne preterpasi la nombron 500 en ĉiu lingvo.

c) Celante plifaciligi la konsultadon, oni uzos diversajn tipojn de litero por ĉiu lingvo. Do, tiu ŝajna malekvilibro estas tute intenca. Tiuj literoj en Esperanto aperos ĉiam kursive. 

ĉ) Unuacele, tiu ĉi verko aperos kiel simpla (kvankam iom vasta) artikolo por mia interreta blogo. Do, tio permesos tion, ke ĝi estu daŭre kompletigita kaj plibonigita iom-post-iome en postaj miaj aldonoj. Tamen, tio ne malpermesas ke iam ĝi povos aperi en surpapera formo.  
 
d) Unuavide, temas ja nur pri trilingva vortareto por Volapuko, E-o kaj Ido. Nepraj klarigoj estos malmultaj, kaj nur en Esperanto. La vortoj en Tokipono (vera minimumisma kaj tute aparta lingva projekto) aperos nur tiam, kiam tio estos akcepteble tial, ke ekzistos vera ekvivalento al la tri aliaj lingvoj. Kaj tio okazos ja iom escepte kaj malofte. 

e) Tabeloj kaj listoj ne aperos ĉiam laŭ alfabeta ordo, ĉar foje oni prefereble montros ilin laŭ temaj/objektaj sekcioj, aŭ laŭ la kutima ofteco de apero de la vortoj elektitaj.
 
f) En la tabeloj, la orda kriterio -de maldekstre- estos tiu difinita laŭ la jaro de la unua apero de ĉiu lingva projekto: Volapuko (1879), Esperanto (1887) Idolingvo (1907), Tokipono (2001). Sciate, ke ĉiu ajn lingvo fakte prezentas diversajn versiojn pro multaj kialoj (evoluo, tempo-pasado, diversaj skismoj...) oni nur montros tiujn  ĝenerale akceptitajn kiel definitivajn aŭ modelajn. Tiel, la volapuka versio estos tiu kiu devenas el Volapük Nulik  (Arie de Jong,1931, kaj ne tiu komenca farita de Johann M. Schleyer); pri Toki pona, oni uzos la version kiu aperas en la libro de Sonja Lang publikigita en 2014 (iom malsama al la postaj proponoj kiuj eĉ okazigis novan lingvon, nome toki ma!). Pri E-o la bazo estos la PIV kaj la reguloj aprobitaj de la Akademio. Pli kompleksa estas la kazo de Ido, kvankam la lingvo iom stabiliĝis ĉirkaŭ 1920, kaj oni sekvos la kutiman lingvon uzatan en la revuo Progreso. Aldone, la vortaro Angla-Ido far L.H. Dyer (1924) estos referenco.

  La signo * indikas "neoficialajn" vortojn kaj signifojn.

g) Nun jen la malmultaj mallongigoj uzataj: Vp (Volapuko); E-o (Esperanto); IL (Idolinguo); tp (Tokipono); IPA (International Phonetic Alphabet - Internacia fonetika alfabeto). 

ĝ) Fine, jen la ligiloj supre menciitaj: 



Dankon pro via legado. Kaj memoru: temas nur pri baza aliro...
 


1.- Tonats-tons difik / Malsamaj literoj kaj sonoj / Diferanta literi e soni

Volapük - IPA - Esperanto - Ido

c = t͡ʃ  =  ĉ = ch  

j = ʃ , ʒ = ŝ , ĵ = sh , j 

y = j = j = y

z = ts = c = c

x = ks = ks = x 


Volapük - IPA

ä =  ɛ

ö = œ , ø

ü = y

Esperanto - IPA

ĥ = x

ĝ = d͡ʒ

ŭ = w
 
Ido - IPA 

q = k


2.- fraseods, sets / frazoj / frazi

. vekömö / bonvenon / bonveno / kama pona

. glidis! / saluton! / saluto! /toki!

. lio stadol-li? / kiel vi fartas? / quale vu standas?

. stadob gudiko, danö; ed ol?
. mi fartas bone, dankon; kaj vi?
. me standas bone, danko; e vu?


. nem obik binon Juan, vilol-li binön flen obik?
. mi nomiĝas Juan, ĉu vi volas esti mia amiko?
. me nomesas Juan, ka vu volas esar mea amiko?
. nimi mi li Juan, sina wile jan pona mi seme?

. spikol-li Volapüki?  
. ĉu vi parolas Esperanton? 
. ka vu parolas Ido? 
. sina toki e toki pona seme?

. si, spikob / no, no spikob
. jes, mi parolas / ne, mi ne parolas
. Yes, me parolas / no, me ne parolas
. mi toki / mi toki ala

. begö! / mi petas, bonvolu! / me pregas!/ pona o!
 
. adyö, jüs suno
. adiaŭ, ĝis (la) revido
. chao, til rivido
. mi tawa; tawa pona


. vilob fidön bodi e drinön vati 
. mi volas manĝi panon kaj trinki akvon
. me volas manjar pano e drinkar aquo
. mi wile moku e pan, mi wile moku e telo

. vom et binof mot obik
. tiu virino estas mia patrino
. ita muliero esas mea matro
. meli ni li mama mi


3.- Nüms / nombroj / nombri / nanpa

0 - ser - nul(o) - zero - ala
1 - bal - unu - un - wan
2 - tel - du - du - tu
3 - kil - tri - tri - tu wan
4 - fol - kvar - quar - tu tu
5 - lul - kvin - kin - luka*
6 - mäl - ses - sis - luka wan
7 - vel - sep - sep - luka tu
8 - jöl - ok - ok - luka tu wan
9 - zül - naŭ - non - luka tu tu
10 - deg - dek - dek - luka luka
11- degbal - dek unu - dekedun - luka luka wan
12 - degtel - dek du - dekedu - luka luka tu
20 - teldeg - dudek - duadek - mute*
35 - kildeg lul - tridek kvin - triadek kin - mute luka luka luka

100 - tum - cent - cent - ali
1000 - mil - mil - mil - ------
1000000 - baliono - miliono - miliono - -----


. balid, telid, kilid, folid...
. unua, dua, tria, kvara...
. unesma, duesma, triesma, quaresma... 


. teldil, kildil, foldil, luldil...
. duono, triono, kvarono, kvinono...
. duimo, triimo, quarimo, kinimo...



4.- pönops / pronomoj / pronomi / toki pi nimi

. ob - mi - me - mi
. ol - ci, vi - tu, vu - sina
. om - li - il(u) - ona (mije)
. of - ŝi - el(u) - ona (meli)
. on - ĝi - ol(u) - ona (ijo)
. oy - oni - on
. obs - ni - ni - mi mute
. ols - vi - vi - sina mute
. oms - ili - ili - ona mute (mije)
. ols - ili - eli - ona mute (meli)


. obik, olik, omik, ofik...
. mia, via, lia, ŝia...
. mea, tua, ila, ela...
. mi, sina, oni


. löfom oki
. li amas sin
. ilu amas su
. ona olin e ona



5.- värbs / verboj / verbi

1.- Sam konyuga / konjugacia ekzemplo / exemplo di konjugo 

(Tial, ke regulaj lingvoj, same estos ĉe ĉiuj aliaj verboj)

a) binön  / esti / esar

binob - mi estas - me esas
binol - ci, vi estas - tu, vu esas
binom- li estas - il(u) esas
binof - ŝi estas - el(u) esas
binon - ĝi estas - ol esas
binobs - ni estas - ni esas
binols- vi estas (plurale) - vi esas
binoms - ili estas - ili, eli esas

b) foms votik/ aliaj tensoj / altra tempi

. binön / esti / esar
. binöl / estante /  esante
. ebinob; äbinob; ibinob / mi estis / me esis
. obinob / mi estos / me esos 
. binoböv / mi estus / me esus
. binolös / vi estu (afable) / vu esez
. binolöd / vi estu (ordone) / vu esez

c) sams votik / aliaj ekzemploj / altra exempli

. gretik / granda / granda
↦ gretükön / grandigi / grandigar



2.- Lised värbas / listo de verboj / listo di verbi

. beginön, primön / komenci / komencar 
. blebön / resti / restar
. blinön / (al)porti / (ad)portar
. breikön / rompi / ruptar / pakala
. bumön / konstrui / konstruktar
. bunön / salti / saltar
. bradon / brakumi / embracar
. buön, buükön / preferi / preferar

. cenön / ŝanĝi / chanjar

. dabinon / ekzisti / existar / lon
. danüdon / danci / dansar  
. däsinön / desegni / desegnar
. deadön / morti / mortar
. deidön / mortigi / mortigar

. dotön / dubi / dubar
. dredön / timi / timar
. drenon / plori / plorar
. drimön / sonĝi / sonjar
. drimälön / revi / revar 
. dunön / fari / facar / pali

. falön / fali / falar
. färmikön / fermi / klozar
. feitön / disputi / disputar
. fidön / manĝi / manjar / moku
. finükön / fini / finar / pini

. flapön / frapi / frapar 
. flitön / flugi / flugar
. fögetön / forgesi / obliviar

. gaenön / gajni / ganar
. gebön / uzi / uzar
. getön / ricevi / recevar
. givön / doni / donar
. gleipön / preni / prenar
. gesagön, gespikön / respondi / respondar
. golön / iri / irar

. hetön / malami / odiar

. jedön / ĵeti / jetar
. jeifön / razi / razar
. jelön / protekti / protektar
. jelodön / defendi / defensar
. jenön / okazi / eventar
. jinön / ŝajni / aspektar
. jokön / puŝi / pulsar
. jonön / montri / montrar

. kanön / povi / povar / ken
. kanitön / kanti / kantar
. kidön / kisi / kisar / pilin uta
. kipön, kipedön / gardi / gardar
. klanedön / kaŝi / celar
. komipön / lukti / kombatar / utala
. kontagön / tuŝi, kontakti / tushar
. kömön / veni / venar / kama

. labön / havi / havar / jo
. lärnön / lerni / lernar / kama sona
. lavön / lavi / lavar
. letön / permesi / permisar
. lilón / aŭdi / audar 
. lifön / vivi / vivar

. lobön / laŭdi / laudar
. lodón / loĝi / lojar
. löfön / ami / amar / olin
. logón / vidi / vidar / pilin oko*
. lüvön / forlasi / abandonar
. lüsumön, dasumön / akcepti / aceptar

. memön / memori / memorar
. mufön / movi / movar 
. mutön / devi / mustar

. nedön / bezoni / bezonar
. nolön / scii / savar / sona
. nofön / insulti, ofendi / insultar


. pelön / pagi / pagar
. penön / skribi / skribar / sitelen lipu
. perón / perdi / perdar 
. pladön / meti / pozar
. pledön / ludi / ludar
. plidön / ŝati / prizar
. prömön, pömetön / promesi / promisar
. proibön / malpermesi / interdiktar

. reidön / legi / lektar
. remön / aĉeti / komprar / jo esun
. rönön / kuri / kurar

. sagön / diri / dicar / toki
. säkön / demandi / demandar
. savön / savi / salvar
. seadön, seidön / sidi / sidar
. sedön / sendi / sendar  
. senön / senti / sentar / pilin
. sevön / koni / konocar/ sona

. sinifön / signifi / signifikar
. sinön / peki / pekar
. slipön / dormi / dormar / lape
. sludön / decidi / decidar
. smilön / ridi / ridar
. smililön / rideti / ridetar
. smelön / odori / odorar
. smeilön / flari / flarar / pilin kon

. spatön / promeni / promenar
. spelön / esperi / esperar
. spikön / paroli / parolar / toki 
. stebedön / atendi / vartar
. stimön / respekti / respektar
. sufön / suferi / sufrar
. sukön / serĉi / serchar
. süadükön / konvinki / konvinkar
. svimön / naĝi / natar


. takädön / ripozi / repozar
. tatakön / ataki / atakar
. tävön / vojaĝi / voyajar
. tegön / kovri / kovrar

. tifön / ŝteli, rabi / furtar, raptar
. tikón / pensi / pensar 
. tradutön / traduki / tradukar
. tuükön / troigi / exajerar
. tuvedön / solvi / solvar
. tuvön / trovi / trovar

. valön  / elekti / elektar
. vikodön /venki / vinkar
. vilön / voli / volar / wile
. visitön /  viziti / vizitar
. vitón / eviti / evitar
. vipön, desirön / deziri / dezirar

. vobón / labori / laborar
. vokön / voki / vokar
. votükön, cenön / ŝanĝi / chanjar
. vunön / vundi / vundar
. vüdön / inviti / invitar

. yufön / helpi / helpar
. yümön / kunigi / unionar
. zeilön / celi / vizar
. zibön /  manĝigi / alimentar

--------------------------------------------

6.- subsats, nemirs / substantivoj / substantivi / nimi pi ijo

a) taledav / geografio / geografio

. Vp: leval, planet, stel, vol
. E-o: universo, planedo, stelo, mondo
. IL: universo, planeto, stelo, mondo


. nolüd, sulüd, lofüd, vesüd
. nordo, sudo, oriento, okcidento
. nordo, sudo, esto, westo

. Tal / Tero / Tero / ma suli, ma sike
. taledav / geografio / geografio
. kaed  / mapo / mapo
. mied / landlimo / frontiero
. län / lando / lando / ma
. länod / pejzaĝo / peizajo
. pöp / popolo / populo

. mel / maro / maro / telo suli
. flum, flumed / rivero / rivero, fluvio
. nisul / insulo / insulo

. nat / naturo / naturo
. lut / aero / aero / kon
. sil, sül / ĉielo / cielo /kon lawa
. glun / grundo / sulo, tereno
. bel / monto / monto / nena

. Yurop: Fransän, Deutän, Polän...
. Eŭropo: Francio, Germanio, Pollando...
. Europa: Francia, Germania, Polonia...

. Frikop: Marokän, Lätiopän, Längolän...
. Afriko: Maroko, Etiopio, Angolo...
. Afrika: Maroko, Etiopia, Angola...

. Siyop: Larabän, Tsynän, Yapän...
. Azio: Arabio, Ĉinio, Japanio...
. Azia: Arabia, Chinia, Japonia...

. Merop: Lamerikän, Brasilän, Mäxikän...
. Ameriko: Usono, Brazilo, Meksiko...
. Amerika: Usa, Brasilia, Mexico...

. Seanop: Laustralän...
. Oceanio: Aŭstralio...
. Oceania: Australia...

. Spanyän, spanyänan, spanyänapük...
. Hispanio, hispaniano, hispana lingvo...
. Hispania, hispaniano, hispana linguo...

. Fransänapük paspikon in Fransän
. la franca lingvo estas parolata en Francio
. la franca linguo esas parolata en Francia


b) domädik / pridomaj / pri domo / pi tomo

. dom / domo / domo / tomo
. bumäd / konstruaĵo / konstrukturo / tomo suli
. cem / ĉambro / chambro 
. slipacem / dormo-ĉambro / dormo-chambro / tomo lape
. kvisinöp / kuirejo / koqueyo / tomo moku

. yan / pordo / pordo / lupa tawa
. kik / ŝlosilo / klefo / ilo open
. fenät / fenestro / fenestro / lupa lukin

. völ / muro, vando / muro, parieto / palisa tomo
. nuf / tegmento / tekto 
. fasad / fasado / fasado / palisa sinpin
. yad / korto / korto / tomo open 
. gad / ĝardeno / gardeno / tomo kasi

. möb / meblo / moblo
. körten / kurteno / kurteno
. tab / tablo / tablo / supa moku
. stul / seĝo / stul, siejo 

. söf / sofo, kanapo / sofao, kanapeo
. bed / lito / lito / supa lape

. trid, tridem / ŝtupo, ŝtuparo / grado, eskalero
. bakun / balkono / balkono

. ronät / krano / robineto
. lok / spegulo / spegulo
. taul / bantuko / toalo, tuko 
. sob / sapo / sapono
. böket / sitelo / sitelo / poki telo


c) zifädik / priurbaj / pri urbo 

. top, plad / loko / loko
. zif / urbo / urbo
. vilag / vilaĝo / vilajo 
. süt / strato / strado / nasin
. plad / placo / placo

. fel / kamparo / ruro
. pon / ponto / ponto
. fon, foned / fonto, fontano / fonteno
. veg / vojo, pado / voyo / nasin lili
. spataveg / promenejo / promeneyo
. legad / parko / parko / tomo suli kasi

. pof / haveno / portuo
. lutapof / flughaveno / aeroportuo
. stejen / stacidomo / staciono
. niver / universitato / universitato
. jul / lernejo / skolo

. glüg / preĝejo, kirko / kirko
. leglüg /  katedralo / katedralo
. kased / kastelo / kastelo
. tüm / turo / turmo
. lotidöp / hotelo / hotelo

. malädanöp /malsanulejo / hospitalo
. pötek / apoteko / apoteko
. bioskopöp / kinejo / cinemo
. teatöp / teatro / teatro

. mused / muzeo / muzeo
. konsälöp / urbodomo / komon-domo, urbo-domo
. staudöp / restoracio / restorerio / tomo moku
. maket / bazaro / merkato / tomo esun
. selidöp / vendejo / vendeyo, butiko

ĉ) tim / tempo / tempo / tenpo

. düp kinid binos-li? Binos folid
. kioma horo estas? Estas la kvara
. qua tempo esas? Esas quar


. glok / horloĝo / horlojo / ilo tenpo
. daet / dato / dato
. düp / horo / horo
. del / tago / jorno / tenpo suno
. neit / nokto / nokto / tenpo mun

. vig / semajno / semano
. mul / monato / monato
. yel  / jaro / yaro 
. tumyel / jarcento / yarcento
. timäd / epoko / epoko

. säsuns: florüp, hitüp, fluküp, nifüp
. sezonoj: printempo, somero, aŭtuno, vintro
. sezoni: printempo, somero, autono, vintro

. mudel / lundo / lundio
. tudel / mardo / mardio
. vedel / merkredo / merkurdio
. dödel / ĵaŭdo / jovdio
. fridel / vendredo / venerdio
. zädel / sabato / saturdio
. sudel / dimanĉo / sundio


.Vp:  yanul, febul, mäzul, prilul, mayul, yunul, yulul, gustul, setul, tobul, novul,dekul
. E-o: januaro, februaro, marto, aprilo, majo, junio, julio, aŭgusto, septembro, oktobro, novembro, decembro
. IL: januaro...mayo...agosto... (= E-o)


d) stom / vetero / vetero

. sol / suno / suno / suno
. mun / luno / luno / mun
. rein / pluvo / pluvo 
. vien / vento / vento
. fog / nubo, nebulo / nubo, nebulo
. tep / ŝtormo / tempesto, sturmo

e) fids / manĝaĵoj / manjaji / ijo moku

. Vp: janed, koled, fided; pos-zib
. E-o: matenmanĝo, tagmanĝo, vespermanĝo; deserto
. IL: (frua) dejuno, repasto, vespermanjo; desero

. vär / glaso / glaso / poki telo
. flad / botelo / botelo / poki suli telo
. bovil / telero / plado
. spun / kulero / kuliero
. fok / forko / forko
. neif / tranĉilo / kultelo
. jim / tondilo / cizo

. bod / pano / pano / pan
. vat / akvo / aquo / telo
. vaet / suko / suko
. milig / lakto / lakto / telo walo
. leül / oleo / oleo
. fit / fiŝo / fisho / kala
. mit / viando / karno 
. fromad / fromaĝo / fromajo

. jueg / sukero / sukro
. jokolad / ĉokolado / chokolado
. lalkohol / alkoholo / alkoholo / telo nasa
. vin / vino / vino / telo nasa loje
. bir / biero / biro / telo nasa jelo
. nög / ovo / ovo

. fluk / frukto / frukto / moku kasi
. rojat / oranĝo / oranjo
. pod / pomo / pomo
. benen / banano / banano
. zitron / citrono / citrono
. beb / cepo / onyono


f) koap / korpo / korpo / sijelo

. kap / kapo / kapo / lawa
. her / haro / haro
. log /okulo /okulo / oko*
. logod / vizaĝo / vizajo / sinpin lawa
. lip / lipo / labio
. mud / buŝo / boko / uta
. nud / nazo / nazo 
. lil / orelo / orelo
. tut / dento / dento
. balib / barbo / barbo

. doat / fingro / fingro
. nam / mano / manuo / luka
. brad / brako / brakio
. fut / piedo / pedo / noka
. lög / kruro / gambo

. lad / koro / kordio
. blud / sango / sango
. dren / larmo / lakrimo
. dol / doloro / doloro / pilin ike
. vög / voĉo / voco
. kög / tuso / tuso


g) nims / bestoj / animali / soweli

. kat / kato / kato
. dog / hundo / hundo
. mug / muso / muso

. jevod / ĉevalo / kavalo
. cuk / azeno / asno
. jamod / kamelo / kamelo

. böd / birdo / ucelo / waso
. musak / muŝo / musho

. fit / fiŝo / fisho / kala

. svin / porko / porko
. leon / leono / leono
. leefad / elefanto / elefanto


ĝ) klots / vestaĵoj / vesti


. hät / ĉapelo / chapelo / len lawa
. jit / ĉemizo / kamizo / len sijelo
. blit / pantalono / pantalono
. juüp / jupo / jupo 
. lustog / ŝtrumpeto / kalzeto
. juk / ŝuo / shuo / len noka

. lün, lünät / okulvitroj / binoklo



h) famül / familio / familio / jan mama

. men, pösod / homo, persono / homo, persono / jan

. man / viro / viro / mije 
. vom / virino / muliero / meli
. cil / infano / puero / jan lili
. pul / knabo / yuno
. hi-pul / vir-knabo / yunulo
. ji-pul / knabino / yunino

. fat / patro / patro / mama mije
. mot / patrino / matro / mama meli
. (hi)son / filo / fili(ul)o
. (ji)son, daut / filino / filiino
. blod, brod / frato / frat(ul)o / pata* mije
. (ji)blod, sör / fratino / fratino / pata* meli
. lefat / avo / av(ul)o

. Vp: mat, himatan, jimatan, matükön, matikön
. E-o: geedziĝo, edzo, edzino, geedzigi, geedziĝi
. IL: mariajo , spoz(ul), spozino, mariajar, mariajar su



ĥ) dins / aĵoj / kozi / ijo mute 

. buk / libro / libro / lipu
. papür / papero / papero
. pad / paĝo / pajino
. stib / krajono / krayono / ilo sitelen
. pen / globkrajono / plumo
. jurnal, gased / ĵurnalo, gazeto / jurnalo
. lekoned / romano / romano

. tood / aŭtomobilo / automobilo / ilo tawa
. vab / veturilo / veturo / ilo tawa
. naf, bot / ŝipo / navo
. tren / trajno / treno
. flitöm / aviadilo / aeronavo
. saikul / biciklo / biciklo / sike tu

. lit / lumo / lumo
. lampad / lampo / lampo 
. lektin / elektro / elektro
. cin / maŝino / mashino

. telefonöm / telefono / telefonilo
. televidöm / televidilo / televidilo, televiziono
. kompütöm / komputilo / komputoro
. skrin / ekrano / skreno
. biomagodem / filmo / filmo

. nat / naturo / naturo
. tal / tero / tero / ma
. glun / planko, grundo / sulo / ma

. lut / aero / aero / kon
. fil / fajro / fairo / seli
. mel / maro / maro / telo suli
. sil, sül / ĉielo / cielo

. ton / sono / sono / kalama
. noid, lenoid / bruo / bruiso / kalama jaki
. mag / bildo / imajo / sitelen
. tiket / ideo / ideo

. flol, flor / floro / floro / kasi lili
. bim / arbo / arboro / kasi suli
. bel / monto / monto / nena ma
. ston / ŝtono / stono / kiwen

. glöp / pilko / balono / sike nasa
. spot / sporto / sporto
. futaglöpäd / futbalo / futbalo

. mon / mono / pekunio / mani


i) nolik vöds / kleraj vortoj / erudita vorti

. lekan /arto / arto 
. musig / muziko / muziko / kalama nasa
. stum / muzikilo / muzik-instrumento / ilo kalama
. dramatan / aktoro / aktoro
. jov / spektaklo / spektaklo
. prem / premio / premio


. nolav / scienco / cienco
. kuliv / kulturo / kulturo
. sanav / medicino / medicino
. lanav / menso-scienco / psikologio
. kiemav / kemio / kemio
. jenav / historio / historio

. rel / religio / religio
. lukred / superstiĉo / superstico
. tem / templo / templo

. sog /socio, societo / socio
. konöm / ekonomio / ekonomio
. konömav / ekonomiko / ekonomiko
. dustod / industrio / industrio

. bolit / politiko / politiko
. reiganef / registaro / guberno
. lon / leĝo / lego
. reg / reĝo / rejulo
. poldan / policisto / jendarmo
. cödal / juĝisto / judiciisto
. cödöp / juĝejo / tribunalo
. lavogan / advokato / advokato

. klig, krig / milito / milito / utala
. püd / paco / paco
. krisid / krizo / krizo
. levolut / revolucio / revoluciono
. livät / sendependeco / nedependeso

. zäl / festo / festo
. zel, vakon / ferio / vakanco
. ventür /  aventuro / aventuro 
. dinäd / cirkonstanco / cirkonstanco
. köolog / ekologio / ekologio

. program / programo / programo
. sit / sistemo / sistemo
. binod / strukturo / strukturo
. plak / sperto / experienco

---------------------------------------

Por la restantaj ĉapitroj vidu la duan parton en tiu ĉi ligilo:














viernes, 4 de marzo de 2022

 La mistera Esperanto-kofro

(Jaro 2550. Oficiala raporto por amaskomunikiloj)

Estimata loĝantaro de la Tero:

 Post intensa enketado, finfine la fakuloj komisiitaj pri la esploro de la mistera kofro kiu aperis antaŭ kelkaj monatoj sur la bordo de Pacifika insulo alvenis al la sekvantaj konkludoj:

1.- Temas pri kofro kie estis enmetitaj kelkaj strangaj objektoj: vortaroj pri stranga lingvo -nome Esperanto- malnova kajero, lupeo kaj bizara pendo-afiŝo pri verda krokodilo barita de ruĝaj strekoj.

2.- Tre eble estas supozeble ke meze de la 21-a jarcento, kiam la planedo alvenis al kriza punkto pro klimataj kaj militaj kataklismoj, grupo de kelkaj centoj da homoj decidis enŝipiĝi kaj vojaĝi en lontanan insularon ĉe la Oceano Pacifiko. Tie, ili fondis apartan komunumon.

3.- Supozeble, tiu insularo malaperis kelkajn jarcentojn poste. Pri la sorto de la tiea loĝantaro ne eblas klare konkludi.

4.- Jen ni montras al la ĝenerala publiko la enhavon de kelkaj paĝoj de la kajero, kie videblas mapoj de la insularo, kie supozeble loĝis tiu stranga komunumo. Notu la flavecan aspekton de la tiom malnovaj folioj, kaj ankaŭ la mezepokeskajn (ĉu uncialajn?)- literojn uzatajn de la skribintoj.
 
La listo de la strataj kaj lokaj nomoj estos montrata en apartaj subaj listoj. 
 

5.- Laste, sed tute ne balaste: la scivolemaj membroj de tiu ĉi komisiono decidis lerni -pere de la vortaroj trovitaj- tiun kuriozan lingvon. Kelkaj semajnoj sufiĉis por ĝin lego-kompreni kaj eĉ por uzi ĝin skribe. Jen kial tiu ĉi komunikaĵo estas ankaŭ tradukita al tiu lingvo, nome Esperanto, kiu ŝajne estis kreita fine de la 19-a jarcento.

Paceme salutas vin:

 La Arkeologia Sekcio de la Tutmonda Registaro

---------------------------------------------------------------------

1.- Bildo de la trovita kofro (kaj ties enaj objektoj)




2.- Ĝenerala mapo de la Esperanto-Insularo (ankaŭ nomata Nova Esperantujo)




3.- Mapaj simboloj (por pli facila komprenado de la mapoj)



 
4.- Apartaj mapetoj de la tri insuletoj. 

Noto: la stratoj estas image numerataj de maldekstre dekstren, kaj tuj poste, de supre malsupren, laŭ la sistemo kiu videblas sur la Insulo Zamenhof, iom sube. 




a) Insuleto de la E-a Civito

- Stratoj (de): 

1.- Carlo Minnaja
2.- Giorgio Silfer
3.- La Konstitucia Ĉarto
4.- Senatanaro
5.- Kortumanaro
5.- Literatura Foiro
6.- Heroldo de Esperanto
7.- La Sankta Pakto

- Avenuo de la Esperanta Civitano
- Monumento al Raŭmismo
- Placo de Ĉaŭdefono (La Chaux-des- Fonds)
- Parko de la Naturamikoj

b) Insuleto Reformemo

- Stratoj (de):

1.- La Ĉapelitaj Literoj
2.- Naismo Bezonatas
3.- Riismo Venkos
4.- Ankaŭ Iĉismo Venkos
5.- La x-Kodo (ikso kodo)
6.- Litero ĥ Ne Mojosas
7.- La Rekonvertitaj Idistoj

- Bulvardo de la Novaj Sufiksoj
- Monumento al Eternaj Reformemuloj
- Placo de Reformoj Volatas
- Parko de la Perfekta Lingvo

c) Insuleto S.A.T.

- Stratoj (de):

1.- Anarkiismo vivos
2.- Ne al Land-limoj
3.- Porĉiama Idealismo
4.- E-a Veganismo
5.- Sennaciulo
6.- Komunista Frakcio
7.- Liberecana Frakcio
8.- Liberpensula Frakcio
9.- Ekologiisma Frakcio
10.- Ĉielarka Frakcio
11.- Kontraŭfaŝismanaro
12.- Verdruĝulinoj

- Avenuo de la SAT Kongresoj
- Monumento al P.I.V.
- Placo Eŭgeno Lanti
- Parko Unuiĝu Tutmondaj Laboristoj!


5.- Mapo de la Insulo Zamenhof



- Stratoj (de):

1.- Lidja Zamenhof
2.- Felikso Zamenhof
3.- Unua Libro
4.- Dua Libro
5.- Fundamenta Krestomatio
6.- la Espero
7.- Antoni Grabowski
8.- Forgesita Akuzativo
9.- Gaston Waringhien
10.- La Katoj de Marjorie Boulton
11.- La Peruko de Kalocsay
12.- Dek Bovinoj
13.- Perfidaj Fi-idistoj Malaperu!
14.- Forgesinda Volapuko
15.- Ata-ita Diskuto
16.- La Vojo
17.- la Nepoj Vin Benos
18.- Arcaicam Esperantom
19.- Amindaj UEA kaj TEJO (Ĉu vere?)
20.- 15-a de Decembro
21.- Hector Hodler


- Avenuoj (de):

1.- Lazaro Ludoviko Zamenhof
2.- La Fina Venko

- Parkoj (de):

1.- Eĉ Guto Malgranda
2.- La Verda Stelo
3.- Flugiloj de Facila Vento

- Placoj (de):

1.- La Ronda Familio
2.- La Akademio de Esperanto
3.- Neniam Milito!

- Monumentoj (al):

1.- Eterna Komencanto
2.- UK-oj  Ne Okazintaj
3.- Nekonataj Samideanoj

--------------------------------------------

Aldono: direndas, ke la veraj profundaj sencoj de kelkaj tiuj strangaj strataj nomoj estas ankoraŭ nekonataj, kvankam plia -kaj plua- enketo por tion malkovri estas jam komisiita...

viernes, 21 de enero de 2022

  Mi ŝatas desegni



jino-jango, ĥaoso kaj kosmo (skizo)




tristeco kaj gajo

 

Jen mi submetas kelkajn desegnaĵojn faritajn de mi dum tiuj pasintaj monatoj. Ja estas ili simplaj, naivaj ... sed mi tre amuziĝas kiam mi sidas, desegnas kaj koloras.

Mi salutas vin ĉiujn
 
1.- Faritaj en Malago (Hispanio) je la fino de 2.021, cele ilustri kelkajn esperantajn verkojn miajn.



 Karbo-krajona portreto pri la hispana verkisto G.A. Bécquer (1836-1870)


Mia vizio pri Vojaĝo al la Centro de la Tero

Mi verkas, do mi ekzistas...

Por la novelo "La Gnomo" de G.A. Bécquer

D-ro. L.L. Zamenhof


Jen mia revo: pluvo, kamparo, muziko, E-o


Vintre

"Flagoj" pri: akvo, amik(ec)o, arbaro, kosmo, justo-egaleco





Restu poezi’ (la ceteraĵoj eble disfalos)




Restu poezi' (dua versio)




Unu el la esperantaj historietoj verkitaj de mi 




2.- Desegnoj faritaj de mi dum ferioj en gepatra vilaĝo, je januaro de 2.022


Siestumante

Ĉe la fontano

Vinberoj, grapoloj, vinberujoj

Jen mi mem, verkante (verdire, mi estas pli malalta...)

La knabino de la gitaro

Skizo por "Papilioj"

Papilioj

Muta naturo (propra-stile) resumo pri la lastaj ses desegnoj




3.- Postaj (kaj eble nuntempaj) desegnoj

Knabina memfoto



Eknoktiĝas jam por ĉiuj

Kaj la mateno alvenis...

Rigardante la pasantan tempon

Somero kaj fruktoj

Somero kaj fruktoj (alia prezentado)



Adoniso kaj Afrodito dormanta



Ĉu ni iru akven?


La Muzo de l' Poezio


 jino-jango, ĥaoso kaj kosmo



Diru al mi: "venu" 



Kaj jen oni alvenis ĝis la fino. Dankon

Por vidi postajn desegnaĵojn (kvankam nur kun hispanlingvaj titoloj), vidu: https://sicmihiplacet.blogspot.com/2022/02/sigo-dibujando.html 

Ne perturbu, bonvole...









 





























viernes, 31 de diciembre de 2021

H.E.N (Ho, Esperantujo Nia!)


  Antaŭ kelkaj tagoj mi ekpensis esperantan komikson, kie rolas tri personoj kreitaj de mi: Ŝo, Ĉo kaj Ĝo (respektive: filino, patro kaj onklo). En tiu ĉi artikolo mi enmetos, iom post iom, la malmultajn bildstriojn kiujn mi esperas verkadi pri tiu afero. Ĉiukaze, unue estos ili publikigitaj en interreto, ĉefe en Fejsbuko.  




 










 










Kaj jen la fino de tiu ĉi kolekteto. Mi pensas ke duon-dekduo da historietoj (verkitaj dum kvar sinsekvaj feriaj tagoj) sufiĉas al mia celo iom bildstriumi. 

Dankon al ĉiuj pro via legado. Umu kaj amu...!
 

 


 






martes, 28 de diciembre de 2021

 Klasifiko de nombroj


Estas ja multaj manieroj klasifiki la tutan spektron de nombroj kiuj ekzistas, ĉu en la reala mondo, ĉu en imagaj kampoj. Hodiaŭ mi decidis preni skribilojn kaj -tute permane- konstrui mian propran skemon, uzante esperantajn vortojn. Mi ja agnoskas ke ne temas pri la nura ebleco, tamen mi pensas ke ĝi estas konforma al la ĝeneralaj lernolibroj. 

La skemo estas ja simpla, sed ĝi inkluzivas kelkajn aldonaĵojn uzitajn kiel ekzemplojn por iom klarigi kia estas ĉiu speco de nombroj. Cetere, la literoj uzataj kiel simboloj por kelkaj el tiuj grupoj  (C, R, Q, Z, N) estas ofte montritaj en matematikaj libroj per la jenaj simboloj: ℂ, ℝ, ℚ, ℤ, ℕ.

Aldone, sube de la grafikaĵo mi iom komentos pri kelkaj tre “famaj” nombroj, uzataj ne nur en la matematikaj  terenoj, sed ankaŭ en la ĉiutaga vivo de multaj civilizacioj: π, e, i, φ...

 

 

Tajpita skemo: 

-ℂ Kompleksaj : N, Z, Q, R, "i"


-ℝ reelaj -ℚ racionalaj -ℤ entjeraj -ℕ naturaj: 1; primaj (3,5,7...); kunmetitaj (6,8,9,12...)
                      1/4, 1/3...                    - 0 (nulo)
                                                        - negativaj entjeroj: −1, −2, −3...
                                                         

                                       - frakciaj - ekzaktaj: 3/5= 0’6     
                                                      - periodaj - puraj: 10/3= 3’333
                                                                      - miksaj: 1/60= 0’01666
                                    
               
               - neracionalaj (π, e, √2...)                                  


                         
 - imaginaraj (surbaze de i = √−1)     

------------------------------------------------------------------------------------

Jen kelkaj tre specialaj nombroj (foje, "trascendaj" nombroj...)

 · π = 3’141592653... Temas pri la neracionala nombro kiu okazas per la divido de la perimetron de cirklo per la grando de ties diametro. Kiel sciate de ĉiuj, tiu nombro π estas tre uzata en ĉiuj ajn kampo rilataj al anguloj kaj cirkloj, nome trigonometrio.

· e = 2’71828... Temas pri la bazo de la t.n. naturaj logaritmoj. Ĝi estas ankaŭ konata kiel la nombro de Euler aŭ la konstanto de Napier. Ambaŭ tiuj kromaj nomoj devenas el gravaj historiaj matematikistoj, respektive el Svisio kaj Skotlando.  

La origino de la nombro e kaj ties ĉiutaga utiligo (en matematiko, sed ankaŭ en jura medicino, kino-filmoj, ktp) estas tro ampleksa por tia simpla artikolo kiel tiu ĉi.  

 · i = ? . Jes ja, tio ne multe eksplikas... Tamen, la “imaga” nombro “i” devenas el la sekvanta formulo: i = √ −1. La fina kaj definitiva propono de tiu nombro verŝajne apartenas ankaŭ al Leonardo Euler, matematikisto iam menciita supre. 

 Se oni obligas iu ajn nombron per si mem, neniam aperos negativa rezulto, eĉ se temas pri negativa nombro (ĉar, ni vidu: i · i = −1 ; i² = −1 ; i = √−1). Do, ni troviĝas antaŭ neeblaĵo.

La nombro i estas uzata en la kampo de imaginaraj operacioj, kaj ĝi estas parto de iu ajn imaginara nombro. 

· φ = 1’618... Tiu nombro φ (fi) devenas el la jena formulo: φ= 1+√5 /2. (Fakte, temas pri la solvo de simpla duagrada ekvacio: x² = x + 1). La rezulto de tiu operacio (1’618...) estas deĉiame filozofie taksata kaj aprezata per diversaj adjektivoj: la ora proporcio, la ora nombro, la Dia nombro, ktp. La nomo φ devenas el la unua grafemo de la nomo de Fidias (famega greka skulptisto de la 5-a jc a.K)

La nombro φ reprezentas iun proporcion tre ofta en la naturo kaj en la diversaj plastikaj artoj. Kiel ekzemplo, ni diru ke ĉiu paperfolio je grando DIN, aŭ iu ajn moderna karto (banka, identiga, ktp) konformas al tiu proporcio. 


mane farita... estu indulgaj...