monda lingvo

monda lingvo

miércoles, 19 de mayo de 2021

Araba alfabeto por esperantistoj (daŭrigo)


Kvina leciono

Literoj: ن ذ د ش س

a) La litero  س  sone egalvaloras la esperantan /s/. Ni vidu kiel uzi ĝin per kelkaj imagaj vortoj:

- /su:ba:/ = سوبا

- /li:msa:r/ = ليمسار

- /ki:ls/ = كيلس

b) La litero ش ekvivalentas la esperantan /ŝ/. La sola diferenco je aspekto rilate al la ĵus vidita س estas la tri supraj punktetoj. Fakte, ambaŭ literoj funkcias ortografe je la sama maniero. Ni vidu:

- /ŝu:q/ = شوق

- /ka:kŝu:/ = كاكشو

- /ba:lŝ/ = بالش
المناخ /a:lm(a)na:ĥ/ = la klimato (de tie devenas almanako; vidu sube)


c) La litero د havas la saman sonon kiel la esperantan /d/. Tiu malgranda litero ne allasas postajn kunligaĵojn. Ni vidu:

 -/du:h.a:/ = دوحا

- /i:dra:su:/ = يدراسو

- /qa:sd/ = قاسد


ĉ) La tre simila litero ذ havas sonon kiu ne ekzistas en esperanto nek en multaj aliaj lingvoj. Temas pri la sono kiu, laŭ fonetikaj signoj, estas reprezentata kiel ð. Do, temas pri "ia milda d", en kiu la lango tuŝetas la suprajn dentojn (je la posta flanko) kiam la aero eliras la buŝon. Ĝi aperas en la anglaj vortoj the aŭ this. Mi reprezentos ĝin per /d./. El ortografia vidpunkto, ĝi funkcias same al sia ĝemela litero د . Ni vidu:

-/d.a:l/ = زال

-/bi:ŝd.u:la:/ = بيشذولا

- /ku:d./ = كوذ

d) La litero ن sonas kiel la esperanta /n/. Pliaj fonetikaj klarigadoj ne estas bezonataj.  Do, jen kiel ن devas esti uzata je skribado. (Vidu, ke ن kiam situanta komence aŭ meze de vorto, tre similas al aliaj literoj jam viditaj. La supra punkteto estos tre utila cele ĝia distingado).

- /nu:b/ = نوب

- /ki:nka:/ = كينكا

- /ĵu:ri:n/ = جورين

e) Antaŭ ol vidi kelkajn ekzercojn, mi devas klarigi ion. Nun, ke ni povas formi la vortojn “suno” kaj “luno” oni devas ion ekspliki. Jen kiel skribi suno kaj luno:

- شمس  /ŝ(a)ms/ = suno
-  قمر  /q(a)mr/ = luno

Sunaj kaj lunaj literoj


  Mi nun aldonos la artikolon al ambaŭ vortoj, kaj jen “la suno kaj la luno”. Mi fonetike trans-skribos la entuton:

- الشمس والقمر /a:ŝŝ(a)ms ŭa a:lq(a)mr/

 Vidu, ke kiam mi aldonos la fonetikan trans-skribadon, la litero /l/ de la artikolo NE estu prononcata. Sialoke, aperos dufoje la sono de ش. Tio okazas antaŭ la konsonanto ش  kaj antaŭ multaj aliaj: ل س ن ر, ktp (pli-malpli ĉe la duono de la tuta alfabeto). Tiuj konsonantoj estas konataj kiel sunaj literoj. 
  
  En la kazo de “luno”, la litero /l/ estas devige elparolata. Same okazas kun multaj aliaj konsonantoj (و ج ك ف ) kiuj estas konataj kiel lunaj literoj. Mi ne faros la listojn de ambaŭ kazoj, ĉar tio neniel estas parto de la celo de tiuj bazaj lecionoj. Mi nur volas ke vi sciu ke tiu distingo ekzistas. (Cetere, vi povos tion serĉi surrete, en arablingvaj instruejoj).

-------------------------------------------------------------------------

Ekzercetoj

  En tiu ĉi fina parto de la leciono, ni denove vidos kelkajn verajn arabajn vortojn, kune kun ilia trans-skribado kaj ilia esperanta signifo. Prefere, mi elektis vortojn kiuj, pro diversaj kialoj, devenas el arabaj aŭ mezorientaj originoj kaj kiuj -nuntempe kaj preskaŭ tutmonde- similas al esperantaj kaj “okcidentaj” vortoj. Eble vi iom miros pri kiom vi jam povas legi:

- الكحول  /a:lk(u)h.u:l/ = alkoholo

- المناخ  /a:lm(a)na:ĥ/ = klimato (kaj, de tie, almanako)

- سكر  /s(u)k(a)r/ = sukero

- أمير  /a:mi:r/ = emiro, araba princo

- بازار  /ba:za:r/ = bazaro

- سوريا  /su:ri:a:/ = Sirio (lando)

- إكسير  /i:ksi:r/ = eliksiro

- كيميا /ki:mi:a:/ = ĥemio, kemio

- مسجد  /m(a)sĵ(i)d/ = moskeo

- المخزن  /a:lm(a)ĥz(a)n/ = magazeno

- الجزيرة  /a:ĵ(a)zi:ra/ = la insulo. Ĝi signifas ankaŭ “duoninsulo”. 



  Fakte, الجزيرة estas vorto tre uzata por nomi multajn urbojn kaj lokojn ĉe la arabaj landoj. Ekzemple, ĝi estas la nomo de la plej fama arablingva televida kanalo, kies sidejo estas en la eta lando Kataro (kies geografia formo aspektas kiel “insuleto”).

 








martes, 18 de mayo de 2021

Araba alfabeto por esperantistoj (daŭrigo)

Kvara leciono  

Literoj: ف ز ر ق ك  

Supersigno/duonlitero: ة /ta marbuta/


a) Mi komencu per la “duonlitero” konata kiel ta marbuta, kiu estas reprezentata per la eta signo ة .

  Tiu signo estas uzata nur je la fino de vortoj, kaj ĝia ĉefa utiligo estas formi la inajn formojn de multaj vortoj. Ĝi devas esti legata kiel simpla /a/, sed, se alia vorto sekvas ĝin kaj tiu nova vorto komenciĝas pero vokalo, tiam ة estu prononcata kiel /at/. Ne tro zorgu pri ة ; pli bone, vidu kiel facile estas uzi ĝin. Fine de la leciono oni montros kelkajn gravajn realajn vortojn en kiuj ة estas uzata -vortofine- por indiki la inan formon.

b) La litero ك (izola formo) sonas tute kiel /k/. Jen kelkaj ekzemploj por montri kiamaniere ĝi varias laŭ ties pozicio:

- /ku:lki:m/ = كولكيم

- /ma:lku:/ = مالكو

- /ba:bi:k/ = بابيك



c) La litero ق (izola formo) havas iom similan sonon al ك  sed ĝi devas esti elparolata per la plej posta parto de la palato, pli precize, per la gorĝo. Ni reprezentos ĝin per /q/ kiu, kvankam ne estas esperanta litero, estas la kutima konsonanto uzata en ĉiuj latin-alfabetaj lingvoj por indiki la araban ق. Jen ekzemploj:

- /qu:lb/ = قولب

- /i:qba:ĥ/ = يقباخ

- /bi:lq/ = بيلق
Vi mia koro (vidu sube)/ أنت قلب

ĉ) La litero kies izola formo estas ر egalvaloras la esperantan /r/. Jen kelkaj sensignifaj vortoj por lerni kiel ر funkcias. Notu ke ر estas unu el tiuj literoj kiuj ne allasas “postajn kunligaĵojn”:

- /ra:m/ = رام

- /i:rbu:q/ = يربوق

- /la:mi:r/ = لامير

d) la litero ز  havas tre similan aspekton kiel la antaŭe vidita ز . La sola diferenco estas la supra punkteto. Tamen, ز sonas tute malsame, ĉar ĝi egalvaloras la esperantan /z/. Ni vidu kiel uzi ĝin. Ankaŭ ز ne permesas malantaŭajn kunligaĵojn:

- /zu: lb/ = زولب

- /bi:zma:k/ = بيزماك

- /h.u:ri:z/ = حوريز

e) Kaj por fini la ĉi-lecionan liston pri novaj literoj, ni vidu la literon ف, kiu estas la araba /f/. Verdire, ف iom similas al la supra jam vidita ق ,kvankam ف estas pli “plata” kaj pli “mallonga”; kaj, aldone, ف portas nur unu super-punkteton. Do, ni lernu kiel distingi ilin. Jen kelkaj ekzercaj por-legaj ekzemploj: 
 
- /fa:l/ = فال

- /bri:fuk/ = بريفوق

- /ĵu:mqi:f/ = جومقيف

-------------------------------------------------------------
  
Ekzercaĵoj

  Kvankam ĉiuj por-legaj ekzemploj de la hodiaŭa leciono estas fikciaj vortaĵoj, ni tuj vidu kelkajn “realajn” vortojn kiujn vi jam povas legi aŭ skribi. Rimarku ke: foje aperos la vorton kun artikolo, foje ne; Kelkfoje estos uzata la finaĵon  ي por indiki la posesivon de la unua persono singulara (= mia). Oni ankaŭ montros kelkajn inajn formojn. Kaj ni finos per belega titolo de fama libro. Vidu, legu, lernu kaj... ĝuu!

- القاهرة /a:lqa:h(i)ra/ = (la) Kairo (ĉefurbo de Egiptio)



- ملك  /m(a)l(a)k/ = reĝo

- الملك  /a:lm(a)l(a)k/ = la reĝo

- ملكة  /m(a)l(a)ka/ = reĝino

- الملكة  /a:lm(a)l(a)ka/ = la reĝino

- المملكة  /a:lm(a)ml(a)ka/ = la reĝlando, la reĝ-regno

- قلب  /q(a)lb/ = koro
- قلبي  /q(a)lbi:/ = mia koro (vidu supran bildon)

- كلب  /k(a)lb/ = hundo
- كلبي  /k(a)lbi:/ = mia hundo
- كلبة  /k(a)lba/ = hundino


- ليلة  /l(a)i:la/ = nokto
- الليل  /a:l-l(a)i:l/= la nokto
- ألف  /a:lf/ = mil

- ألف ليلة و ليلة  /a:lf l(a)i:la ŭa l(a)i:la/ = mil kaj unu noktoj

ألف ليلة و ليلة






domingo, 16 de mayo de 2021

 Araba alfabeto por esperantistoj 

الأبجدية لمتحدثي الإسبرانتو

Enkonduko kaj lecionoj 1, 2 kaj 3. Por postaj lecionoj vidu: https://pacamondo.blogspot.com/2021/05/araba-alfabeto-por-esperantistoj_18.html


Antaŭparolo

  La baza celo de tiuj ĉi artikoloj estas iom ebligi al (scivolemaj) esperantistoj la identigadon kaj legadon de arablingvaj literoj kaj skribaĵoj.

 Kiam mi estis pli juna kaj vizitis iun araban monumenton (mi loĝas en suda Hispanio), tre ofte estis videblaj epigrafaĵoj kaj surskribaĵoj pri kio mi nenion komprenis. Pere de tiuj subaj lecionoj mi esperas ke oni kapablos identigi multajn el la literoj, vortoj kaj propraj nomoj kiuj aperas en iu ajn historia aŭ nuntempa arab-lingvejoj.

  Do, oni vidos nur malmultajn gramatikajn aferojn; kaj pri la elparolo de la lingvo, estos ĝi traktita nur en tio, kio vere estos utila al la legado. La vortoprovizo uzata estos ankaŭ iom malgranda. En tiu ĉi lasta sfero, unuavice oni montros ekzemplojn de vortoj kiuj signifas nenion.

  Poste, oni montros ekzemplerojn pri “veraj vortoj”, kiuj estos elektitaj inter kutimaj, belaj kaj utilaj terminoj. Aldone, oni tre emfazos la legadon de propraj nomoj (tiuj de homoj, urboj kaj landoj) kaj ankaŭ la legadon de vortoj kiuj estas tre proksimaj al Esperanto kaj al jam konataj lingvoj de ĉiu ajn klerulo.
 
  Entute, apenaŭ kelkaj horoj sufiĉos por lerni ĉion necesan al baza kaj simpla identigado, legado kaj skribado de facilaj arabaĵoj. 

Jen tipa epigrafa (surŝtona) araba kaligrafaĵo


  Antaŭ ol komenci direndas, ke la araba lingvo estas ja vastega universo, kiu konsistas el multaj dialektoj kaj variantoj. Inter multaj el tiuj variantoj estas eĉ reciproka nekomprenebleco. Tiel, mi sekvos la normojn kaj modelojn establitajn en la klasika mezepoka araba lingvo, kiu -feliĉe- tre similas al la “moderna araba internacia”. Do, vortoj kaj normoj apartenantaj al modernaj dialektoj tute ne estos vidataj nek analizataj. 

 Verdire, oni devas admoni kaj agnoski, ke la regado de apartaj ornamaj arabaj kaligrafiaĵoj estas ege malfacila tasko, eĉ por arablingvanoj. Sed, ĉiukaze, tiu ĉi artikolo ebligas la unuajn paŝojn en tiu fascina mondo, same kiel en la eklernado de la araba lingvo por tiuj kiuj, poste, decidos pli progresi tiucelen.

  Estas ankaŭ dirende ke, kiel jam sciate, la araba alfabeto estis (aŭ estas) ankaŭ uzata por la skribado de multaj aliaj mezorientaj lingvoj (turka, persa, urduo, ktp). Kiam tio okazas, oni ofte almetas etajn modifaĵojn en la literojn, celante adapti la araban alfabeton al la fonetikaj nuancoj  de ĉiu specifa lingvo. Pri tio ĉi, oni ankaŭ vidos nenion. 

 Al scivolemaj esperantistoj, mi diras: dankon; lernu kaj ĝuu!

------------------------------------------------------------------------------

1.- Unua leciono  

Bazaj nocioj. Literoj: ب و ي ا  (/a:/ /i:/ /u:/ /b/)

a) Kiel en aliaj semidaj lingvoj, la araba lingvo estas skribita de dekstre maldekstren. Male, la nombroj, datoj, ktp, estas skribitaj kiel en okcidentaj lingvoj. Tiel, ene de araba teksto, la nombro 1975 aŭ  ١٩٧٥ (ambaŭ manieroj taŭgas) aperos legenda de maldekstre dekstren.

b) Je la facila flanko de la lingvo, ne ekzistas la duobla sistemo majusklaj kaj minusklaj literoj. Estas, do, unu sola sistemo.

c) Je la malfacila flanko de la lingvo, multaj literoj (pli ol la duono) modifas ilian formojn, dependante de ĉu ili aperas izole, komence, meze aŭ fine de vorto. Tiuj malfacilaĵoj ne devas esti lernataj parkere, permemore, sed laŭ la praktika uzado per ekzercoj. Kaj tion ni faros.

d) En la araba ekzistas nur 3 vokaloj, kiuj pli-malpli sonas kiel la esperantaj; a, i, u. Tiuj 3 vokaloj povas estis “longaj” aŭ “mallongaj”. Se ili estas longaj, oni skribas ilin per siajn proprajn literojn (a:= ا / i:= ي / u:= و). Sed, se ili estas mallongaj, principe, oni NE skribas ilin. Tamen, por didaktikaj celoj kaj en kelkaj tutnecesaj kazoj, oni markas tiajn mallongajn vokalojn per streketoj almetitaj super aŭ sub la literoj de kuj ili dependas. 



e) Por praktiki la nociojn ĵus viditajn supre, ni lernu la konsonanton ب . Tiu litero ب egalvaloras la esperantan /b/. (La elparolojn mi ofte montros per literoj aŭ signoj skribitaj inter vertikalaj strekoj).

Noto: pro tio, ke en la araba ne ekzistas litero por la sono /p/, tiu sama litero por /b/ esta uzata por la trans-skribado de fremdlingvaj vortoj kiuj enhavas la sonon /p/. 
 
  Nun ni vidos kiel skribi en la araba: /ba/, /bi/, /bu/ (kun mallongaj vokaloj); kaj /ba:/, /bi:/, /bu:/ (kun longaj vokaloj). Oni ankaŭ vidos kiamaniere la litero ب ŝanĝiĝas, dependante ĉu ĝi situas komence, meze aŭ fine.
 
(Averto: la mallongaj vokaloj estos nur montrataj en la ĉi-subaj unuaj ekzemploj; kaj, dum la restanta kurso, nur kiam necese)

- ba= بَ              - bi= بِ            - bu= بُ

- ba:= با              - bi:= بي            - bu:= بو

- a:b =   اب            - i:b = يب         - u:b= وب

- a:ba:=  ابا            - i:bi:= يبي         - u:bu:= وبو

- ba:b= باب           - bi:b= بيب        - bu:b= بوب

- ba:ba:= بابا         - bi:ba:= بيبا       - bu:ba:= بوبا

- ba:bi: = بابي        - bi:bi:= بيبي      - bu:bi:= بوبي

- ba:bu:= بابو        - bi:bu:= بيبو      - bu:bu:= بوبو

- ba:ba:b= باباب     - ktp: (faru vi mem)

Kvankam, kiel jam dirite, ĉe la unuaj paŝoj de nia lernado la vortoj uzataj kutime signifos nenion, tamen, direndas ke, hazarde:

-  باب /ba:b/= pordo
- بابي /ba:bi:/= mia pordo

(Noto: “bab” aperas en la vorto “Bab/ilonio”, kiu verŝajne signifas “Pordo de Dio” en semidaj antikvaj lingvoj)

- اب /a:b/= patro
- ابي /a:bi:/ = mia patro

(Noto: “ab” aperas en la vortoj “ab/ato kiaj "ab/atejo", kiuj devenas el semidaj radikoj por “patro”. Ja la abato estas la “patro” de la monaĥejo)

Do, vi jam povas dedukti tion, ke iu fina ي signifas, kutime, la signo por montri la posesivon ĉe la unua singulara persono.

Jen kiel aldoni la mallongajn vokalojn (per streketoj) super la literoj د /d/ kaj  ب /b/



---------------------------------------------------------------

2.- Dua leciono

Literoj: لا ل ه  (/h/ /l/ /l+a:/)

a) La araba litero ه sonas kiel la esperanta /h/. Tiu ĉi litero estas iom malfacila, ĉar temas pri unu el tiuj arabaj literoj kiuj havas kvar malsamajn formojn, dependante de ĝia pozicio. Ni iom praktiku uzante kiel helpon tion, kio estas jam konata de ni. Oni vidu kelkajn sensignifajn simplajn vortojn:

- هي /hi:/

- يهبا  /i:hba:/

- بيه  /bi:h/

- هل /h(a)l/. Tiu vorto هل havas la saman utiligon kiel la esperantan vorton “ĉu...?”. Do, هل estas uzata je la komenco de demandaj frazoj.


b) La esperanta difina artikolo “la” egalvaloras al la araba ال /al/.
 
Tamen, pro la specifaj reguloj de la araba skribsistemo, la litero ل ŝanĝos sian formon kiam ĝi aperos meze aŭ fine de iu vorto. Ni vidu:

- a:l = ال       

- a:l a:b = الاب  (“la patro”)

- a:l ba:b = الباب (“la pordo”)

- a:l a:bu:a:b = الأبواب (“la pordoj”. Ni vidos ke la pluraloj estas tre malregulaj)

c) Jen supre ni ĵus skribis tiun signon: لا. Ĝi estas elparolata /la:/ kaj estas la deviga formo por kiam ajn aperas ا ل (l + a:)

- Do, ا +  ل ĉiam egalas al  لا /la:/.

- Parenteze, لا -kiel aparta vorto- signifas “ne” en esperanto.

Pli-malpli: "Ne povo, ne potenco, Dio; trezoro de la trezoroj de paradizo"


  Krom la fakto ke multaj literoj ŝanĝiĝas laŭ ilia pozicio en la vorto aŭ en la frazo, eble vi ankaŭ jam rimarkis tion, ke kelkaj literoj ne “allasas” aŭ ne “permesas” ke oni lige aldonu iun ajn literon post ili. Tiam, la sekvanta litero ekas kiel “dekomenca” litero.
 
 d) Kaj nun, ni jam scias sufiĉe da literoj por rekoni kelkajn pliajn “realajn vortoj”. Al la jam viditaj “patro” kaj “pordo”, oni aldonu tiujn kvar: paĉjo, Libio, Alaho kaj lando. Ha, jes, kaj ankaŭ oni jam konas kaj. Jen ni vidu:

- بابا /ba:ba:/

- ليبيا /li:bi:a:/

- الله /a:llah/ (Mi diru ke la supersigno  ّ signifas ke la litero super kiu ĝi aperas, devas esti duobligita.  Do: لل =  لّ )

- بلد /b(a)l(a)d/  (La mallongaj “a” kutime ne aperas skribe, kvankam ili estas prononcataj. Inkludante la mallongajn vokalojn, la vorto aperus tiel: بَلَد).

- و /ŭa/ (jes, tiu litero و havas du eblojn: “u” kaj “ŭ”. Kaj kiam sole, ĝi signifas “kaj”).

e) Kaj, fine, jen unu frazeto: 

هل ليبيا بلد؟ 

/h(a)l li:bi:a: b(a)l(a)d/?

Ĉu Libio (estas) lando? 

(Noto: la verbo “esti” ne estas kutime uzata je as-tempoj)

---------------------------------------------------------------------

3.- Tria leciono

Literoj: م خ ج ح  (/h./ /ĵ/ /ĥ/ /m/). Supersigno: ء

a) La supersigno ء (kiu nomiĝas hamza) estas diakritaĵo kiu signifas ke oni devas ekhalti aŭ ekpauzi tuj antaŭ ol prononci la sekvantan literon. Tiu detalo estas neperceptebla por ali-lingvanoj kaj, fakte, foje eĉ en multaj arabaj dialektoj. Kutime ء aperas super aŭ sub la vokalo /a:/, kvankam ĝi eblas esti vidata apud aliaj vokaloj: أ إ ؤ ئ. Ne tro zorgu pri tio.

   Cetere, أ aŭ إ foje egalvaloras al /i:/. Tion ni vidos, en ekzerca formo, en venontaj lecionoj.

b) La litero ح havas sonon kiu situas meze de la esperantaj /h/ kaj /ĥ/. Ni trans-skribos ĝin kiel /h./ (notu la punkton, kiu situas sube, dekstre).

 Tiu sono ne ekzistas en aliaj konataj lingvoj, kaj ĝi estas difinebla jene: “kiel forta /h/, ne tiom forta kiel /ĥ/, kiel se la aspiracio de la aero naskiĝus en la faringo”.

 La formo de tiu litero en la formoj komenca kaj meza estas tre similaj inter si. Ni vidu kiel skribi la sensignifaĵojn /h.a:/ kaj /a:h.a:/: 

- /h.a:/ = حا
- /a:h.a:/= احا

   La formoj fina kaj izola estas ankaŭ tre similaj inter si:

- /ba:h./ = باح
- /h./ (izola) =  ح

c) La litero ج havas la saman sonon kiel la esperantan /ĵ/. La diversaj formoj de ج estas tute similaj al tiuj jam viditaj por ح (vidu, ke la sola diferenco situas en la punkto, kiun ح ne havas). Jen kelkaj similaj sensignifaj vortoj por ekzercado:

- /ĵa:/ = جا

- /a:ĵa:/ = اجا

- /ba:ĵ/ = باج

- /ĵ/ (izola) = ج

d) La litero خ havas la saman sonon kiel la esperantan /ĥ/. Denove, la diversaj formoj de خ estas tre similaj al tiuj jam viditaj por ح kaj ج (notu, ke ĉi-foje, la punkto aperas super la litero). Jen kelkaj similaj sensignifaj vortoj por ekzercado: 

- /ĥa:/ = خا

- /a:ĥa:/ = اخا

- /ba:ĥ/ = باخ

- /ĥ/ (izola) = خ 


e) La litero م havas la sonon de la esperanta /m/. Tiu ĉi litero م montras iom saman disvolviĝon rilate al la diversaj pozicioj, kompare al la tri literoj jam ĵus viditaj supre. Ĉar la komenca kaj meza formoj tre similas inter si; kaj, same, la fina kaj izola pozicioj ankaŭ tre similas inter si. Pli bone, ni montros tion per la tipaj ekzemploj uzataj antaŭe. Mi pensas ke taŭgaj ekzemploj multe pli klarigas ol longaj eksplikadoj. Do, jen:

- /ma:/ = ما

- /a:ma:/ = اما

- /ba:m/ = بام

- /li:mi:m/ = ليميم

- /m/ (izola) = م

الحمّام  /a:l h(a)mma:m/

  Mi finos tiun ĉi lecionon per la montro de unu sola vorto, kvankam estas ĝi tre bela kaj kutima, kaj ĝi ebligas nin praktiki la literojn ĵuse viditajn. Temas pri la vorto 
حمّام /h.(a)mma:m/, kiu signifas “bano”. Ni vidu la saman vorton sen la artikolo; kun la artikolo; kaj kun la mallonga /a/ surmetita:

- حمّام  /h.(a)mma:m/ = bano

-  الحمّام /a:l h.(a)mma:m/ = la bano

- الحَمّام /a:l h.amma:m/ = la bano

 Kaj atentu, ĉar estas tre simila vorto حمام /h.(a)ma:m/, kiu signifas “kolombo”. La diferenco inter ambaŭ estas tre eta: la supersigno  ّ (kiu utilas al la duobligo de la suba litero) kaj kiu ĉi tie ne aperas super la meza م. Do:

- الحمام /a:l h.(a)ma:m/ = la kolombo
  



      




       










 




sábado, 1 de mayo de 2021

Miaj amindaj eŭkaliptoj

Enkonduko

  Mi volus dediĉi tiun ĉi artikoleton al eŭkalipto, iu specio de arbo tre ŝatata de mi ekde mia infanaĝo. 

 Tra mia tuta vivo, mi ŝatadis promenadi apud tia arboj, ĝui iliajn ombrojn, admiri iliajn aspektojn kaj, ĉefe, flari iliajn foliojn. Temas pri daŭr-foliaj arboj, kiuj povas atingi 60 metrojn je alto-mezuro. 

  La originaj deven-lokoj de tiu ĉi arba genro estas Aŭstralio kaj Nov-Gvineo, kvankam nuntempe eblas vidi ĝin preskaŭ ie ajn tra la mondo. Ĝi estas tre uzata por arbarigi vastajn spacojn en multaj landoj. Estas multaj kialoj por tiu ĝenerala mult-uzado:

- ĝi rapide kreskas;
- ĝia lignaĵo estas tre taŭga por diversaj industriaj celoj (ĉefe por la paper-industrio);
- ĝiaj folioj kaj ties oleaĵoj havas gravajn medicinajn bon-efikojn, precipe kontraŭ spiraj problemoj.

   Oni devas ankaŭ mencii ke estas iuj kontraŭaj opinioj al tiu tre-uzado, ĉar la plantado de multaj eŭkaliptoj kelkfoje damaĝas indiĝenajn arbarajn speciojn, okazigante iom gravan sekecon de la tereno. Ja temas pri tre fortika arba speco. Direndas ke estas pli ol 700 diversaj tipoj de eŭkalipto tra la mondo.

  La nomo de la arbo devenas de la greka vorto ευκάλυπτος, kiu signifas “bone kovrita”, pro tio ke ĝiaj semoj ŝajne aperas perfekte eniĝintaj en kapsuloj.

  Freŝtempe, apud mia laborejo estas grava eŭkaliptarejo, kune kun kelkaj disaj solaj specimenoj, iom loke apartaj. Tial, mi tre ofte ĝuas tiun mian deinfanan plezureton.




Poemeto

Dumjunaĝe, mi apud vi promenadis
allogis min viaj trunkoj grizkoloraj
Estis ja belaj tiuj vojoj kamparaj 
daŭre sub viaj longaj umbroj mi vagis

viajn foliajn odorojn mi flaradis
tiu ole-aromo estis ĉiela
nepriskribebla verda etoso bela
kaj eĉ, foje, ili min hejme kuracis 

nuntempe, multaj jaroj de tiam pasis
bonŝance, vi apud mi kutime restas
eŭkalipto mia, aminda vi estas
direndas hodiaŭ kiom vin mi amis!