monda lingvo

monda lingvo

jueves, 20 de abril de 2023

 Taoismo: lasu ĉion flui...

(mallonga enkonduko al taoismo)

Meze de la multaj filozofioj kiuj naskiĝis en la orientaj landoj de Azio, taoismo tuj kaptis mian atenton antaŭ kelkaj jaroj. Pro diversaj kialoj. Unue, ĉar temas pri vera vivo-filozofio kiu, almenaŭ principe, ne kultas diojn. Due, ĉar ĝi proponas ian minimumisman kaj simplan aliron al la ĉiutagaj aferoj. 

Mi volas sciigi kaj insisti, ke mia celo estas nur verki simpligitan kaj instru-celan eksponon. Do, "profundaj pripensoj" ne aperos tra la artikolo. 

La vorto tao (dào) signifas "vojo" en la ĉina lingvo. Do, taoismo estus tiu filozofio kiu baziĝas sur la ideo pri “sekvi la ĝustan vojon” kiu kondukos nin al harmonio kun la kosmo. Ni vidu kion ĝi proponas al ĉiuj kiuj decidas sekvi ĝiajn proponojn. 



Jen mia desegna vizio pri taoismo


Bazaj nocioj

Taoismo naskiĝis en Ĉinio en iu momento ĉirkaŭ la 6a jc a.K. (Kurioze, ke temas pri la sama historia momento kiam naskiĝis aliaj gravaj filozofioj aŭ religioj: konfuceismo, budhismo, ĝainismo...). 

La iniciato estas kutime atribuita al homo konata per Laŭzi (aŭ Laocio t.e. "maljuna instruisto"), supozata saĝulo kiu verkis iun gravan libron konatan per la nomo tao-te-ĉing (t.e. “vojo de la virto”). Du jarcentojn poste -do ĉirkaŭ la 4a jc a.K.- alia filozofo, nome Ĝuangzi, verkis alian iom similan verkon, konatan tute simple kiel “La libro de Ĝuangzi”. 

En ambaŭ kazoj, ne temas pri “sanktaj libroj” kun himnoj kaj ritaroj, kiel okazas en hinduismo kaj aliaj orientaj religioj. En tao-te-ĉing, la enhavo temas pri anekdotoj, historioj, fabloj, fabeloj, proverboj kaj ekzemploj moralaj, eltiritaj aŭ eksponitaj laŭ la parolaj tradicioj de Ĉinio. La celo estas montri -per rakontaj ekzemploj- kia estas la plej taŭga konduto sekvenda de iu ajn homo por atingi harmonion kaj feliĉon.

Ni komencu per la tre taŭgaj difinoj de tao kaj aliaj rilataj ideoj, kiu aperas en PIV kaj aliaj esperantaj vortaroj:

-tao: “La definebla nepersona principo, imanenta en la universo kaj ĝin movanta, karakterizata de la alterno de jino kaj jango”. 

- jino: ina principo. Tero, obskureco, pasiveco, absorbeco.

- jango: vira principo. Ĉielo, lumo, aktiveco, penetro.

- La tri virtoj de taoismo: modereco, humileco , kompato 

- La centra maksimo de taoismo nomiĝas wéi-wú-wéi (“agado per la ne agado”). La celo estas adaptiĝi al la ĉirkaŭantaj cirkonstancoj, forigante neadekvatajn celojn kaj dezirojn. Oni ne provu ĉion regi kaj kontroli. Ĉar la “ĉio” fluas je natura maniero, se oni atendas.

Ĉi-rilate, taoismo akceptas, ke ĉiu realaĵo estas subjektiva. Do, necesas serĉi tiun harmonion kun la universo je persona vidpunkto. Bone kaj saĝe, ĉu ne?


Kelkaj taoismaj ideoj kaj maksimoj

- Feliĉo ne rilatas al posedo de materiaj aĵoj. Ĉar: “tiu, kiu ne estas feliĉa kun malmulto, ankaŭ ne povas esti feliĉa kun multo”.

- Deziro estas kaŭzo de sufero. Deziro kondukas al frustriĝo.

- Amo estas la ilo por kreski. Ripetinde: Amo estas la ilo por kreski.

- Fluu kun la naturo. Oni rigardu ĉirkaŭen kaj vidu kaj taksu ĉion blanka, pozitive. Tamen, oni memoru, ke nigraj, negativaj estaĵoj ankaŭ ekzistas. Sed ne tro atentu ilin.

- Konu vin mem kaj regu vin mem. Tio estas multe pli grava tasko ol koni kaj regi aliajn homojn. 

- Ĉio ŝanĝiĝas. Oni glate akceptu tion.

- Estas nia menso kiu, celante trovi grandajn solvojn, kreas grandajn problemojn.

- Oni agadu ĉiutage pere de etaj agadoj, humileme, harmonie kun la naturo kaj sen perforto.

- La plej bona maniero por forlasi niajn zorgojn estas meditado kaj spirado. Uzi tiujn du ilojn estas la plej grava maniero atingi la deziratan unuiĝon kun la tao. Kaj se tiu unuiĝo okazas, oni atingas ian senmortecon, kio signifas, tute simple, longe kaj plenume vivi.


Ĉu ekzistas dioj aŭ diaĵoj en taoismo?

Veraj taoistoj tre malofte prononcas la vorton dio tial, ke taoismo naskiĝis kiel pura filozofio por harmonie konduki niajn vivojn. Tamen, kiam la diversaj registaroj vidis ke la filozofio de Laŭzi sukcesis kaj povis esti utilaj al la celoj de la regado de la lando, ili provis aldoni kelkajn diojn, kiuj foje estis kultataj de la popolo. 

Ni vidu  prian etan liston: 

- Laocio mem, la iniciatinto.

- La Imperiestro de la Jado, t.e. la Ĉinia imperiestro mem, kiu tiel eniris la panteonon de tiu religio. Kia mondo...! 

- Man: dio de la literaturo. Ĉinaj studentoj petas bonŝancon al li ĉe la ekzamenoj.
- Mo: dio de la milito. Ŝajnas ke li luktis kontraŭ opresoj kaj maljustecoj. 

Direndas, ke Mao kaj Mo tre eble estas historiaj ekzistintaj homoj, kiuj vivis ĉirkaŭ la 2a jc p.K. Ambaŭ estas tre popularaj en la sudo de Ĉinio kaj okazas, tre ofte, ke oni konstruas templojn kiuj estas dediĉitaj al la kulto de ambaŭ diaĵoj samtempe, kiel tiu fama kiu situas en Hong-Kongo.

Estas ja multaj aliaj dioj, kiujn mi ne nomos, ĉar fakte temas pri diaĵoj eltiritaj disde la tradiciaj ĉinaj religioj kiuj estis iam enigitaj en taoismon. Kiel konate, tia miksaĵo estas tre ofta ĉe orientaj religioj.


Gravaj popularaj ikonoj el taoisma deveno

 Ni vidu kelkajn konceptojn kiuj iĝis tre popularaj tra la mondo kaj kiuj naskiĝis en la taoisma rondo. Kiel oni vidos, ili estas ankaŭ uzataj de multaj aliaj religioj  tra la landoj de Orienta Azia:

- jino kaj jango: la alternado de ambaŭ principoj ebligas la ekzistadon kaj kreskadon de ĉio, kio ĉirkaŭas nin. 

- zeno : serĉado de trankvileco, rilakso kaj ekvilibro en la etoso kiu ĉirkaŭas nin, kaj tiel ankaŭ en ni mem. Nu, certe la zena sinteno ankaŭ rilatas al Budhismo; sed la origino estas taoisma.

- tai-ĉi: gimnastika arto, milda por korpo kaj menso.

- feng-ŝui (“vento-akvo”): dekora kaj ornama stilo kiu serĉas akiri harmonion ene de la domoj kaj hejmoj.

- akupunkturo ("pinglo-terapio"): jes ja, la tradicia ĉina medicino -kaj parto de la  serĉado kaj trovado de la taŭgaj energiaj punktoj tra la korpo- devenas el taoismo.

- tajĝio (taiji): tiu sfero kiu estas dividita je du malsamaj partoj, kiuj simbolas la alternon de jino kaj jango.

- wú-wéi: principo kiuj konsilas ke oni agu pere de la observado kaj adaptiĝo al la naturaj fluoj. Ni ne detruu, tion kion al ni proponas la naturo. Ni sekvu tion, kion ĝi proponas. Ekzemple, se apud ni troviĝas arbo, ni ne tranĉu ĝin; male, ni lasu ĝin kreski. Kaj tiel, poste, ĝi donos al ni fruktojn kaj ombron kaj aeron. Estu nia tasko helpi ĝin kreski kaj disvastigi tian naturaĵojn, surbaze de la jam menciita instinkto de amo.



Konkludo

Kvankam la influo de la taoisma principoj estis -kaj estas- granda en Ĉinio kaj aliaj ĉirkaŭ-proksimaj landoj, verdire taoismo restas kiel iom minoritata spirita opcio, kompare al hinduismo, budhismo, konfuceismo, tradiciaj animismaj religioj, ŝintoo, ktp. Certe, multaj dinastioj kaj registaroj subtenis ĝin, sed aliaj preferis doni apogon al aliaj (ekzemple, al konfuceismo, kiu ĉefe celas atingi civilan socian harmonion en la lando). 

Direndas, ke post la alveno kaj venko de la komunisma revolucio (1949) ĉiuj religioj estis forte persekutataj en la lando, kune kun iliaj temploj, ritaroj kaj monaĥaro. Tamen -feliĉe- en pli novaj tempoj oni permesas ilin pli-malpli trankvile ekzisti.  

 Kaj jen ni alvenis al la fino. Mi nur esperas, ke tiuj kiuj sciis nenion prie, nun povas profiti pri kelkaj el la ideoj viditaj en tiu ĉi eta artikolo. Kaj sciu: lasu ĉion flui...

-----------------------------------------------------

Skemo-resumis, verkis kaj desegnis: Juan García del Río Guerrero
 



“jino, jango, ĥaoso kaj kosmo”( malnova abstrakta desegno mia)
 









sábado, 8 de abril de 2023

 El "no éxito" del esperanto y los iglús en el desierto

(¿De verdad queremos un mundo mejor?)



Después de mucho tiempo, vuelvo a utilizar mi idioma materno -el español o castellano- para escribir en este blog. Como ya sabréis, lo que pretendo con estos escritos es apoyar la causa de la enseñanza del esperanto en los colegios, como instrumento imprescindible para avanzar hacia un mundo mejor. Aclaro un poco más esto. Defiendo que se enseñe como idioma auxiliar, desde los primeros años de edad. El grueso de la educación se haría en la lengua propia de cada lugar (y ya sé que con frecuencia determinar cuál es la lengua propia del lugar generará discusiones, pero ese es otro tema). Y se dedicarían apenas unas horas a la semana a enseñar esperanto. Y no se enseñaría ninguna otra lengua. Sí, sí, que nadie se extrañe. No se enseñaría ninguna otra lengua; y por varias razones: porque no haría falta, porque sería antieconómico, porque sería contraproducente y porque, de perseverar en el absurdo de enseñar más idiomas, se volvería muy pronto a  generar la tendencia a imponer lenguas "grandes", perpetuando la esclavitud cultural y la consiguiente injusticia de base. Después, en su casa, cada uno puede aprender lo que quiera. Pero en la educación obligatoria el esperanto bastaría. En este punto, me permito extrapolar y traer aquí a Guillermo de Ockham y a su lex parsimoniae: "No se ha de utilizar la pluralidad si no es necesaria" (pluralitas non est ponenda sine necessitate). 

Si en mitad del desierto del Sáhara alguien intentara construir un iglú con bloques de hielo, pensaríamos que está intentado algo imposible. Y por más que este alguien lo intentara durante años -o siglos- nunca lo conseguiría. Esto es lo que le pasa a la humanidad en su intento por aparentar que estamos avanzando juntos hacia un mundo mejor, con esas fiestas de Navidad y esos festivales internacionales de canciones populares, donde todo es apariencia de fraternidad. Porque basta con ver un telediario -o noticiero- para constatar el auge del nacionalismo excluyente y la falta de un elemento que guíe a la humanidad por el sendero de un dialogo equilibrado y justo.  

El doctor Zamenhof no intentaba crear una lengua "perfecta". (Incluso llegó a afirmar que una lengua perfecta desde el punto de vista lógico -suponiendo que nos pusiéramos de acuerdo en definir en qué consiste eso exactamente- sería una lengua sin vida). Tampoco aspiraba a crear una lengua perfectamente neutral, equidistante por igual de todas las culturas del mundo. Eso sería -por muchas razones- una tarea imposible. Ni tampoco aspiraba a crear una lengua que gustara por completo a todo el mundo. De hecho, seguramente algunos detalles de los que introdujo ni siquiera le gustaban demasiado a él mismo. 

Lo que el doctor Zamenhof intentó -y consiguió- crear, fue una instrumento de comunicación lo suficientemente sencillo, lógico, expresivo y neutral como para que un mundo regido por una clase dirigente sensata lo aceptara sin demasiadas dificultades para cumplir una serie de objetivos que nunca se podrían conseguir mediante la enseñanza y el aprendizaje de una, de varias o de muchas lenguas extranjeras. En particular, el objetivo principal del esperanto es conseguir que todas las personas del mundo (con independencia de su origen, raza, cultura, clase social, etc) tengan algo que compartir, algo que les una. Es decir, que todos podamos sentir que, con independencia de todas las diferencias que pueda haber entre nosotros, tenemos un punto de encuentro. Y hemos de comprender que ese punto de encuentro tiene que tener, necesariamente, forma de lengua. Porque la lengua es una cuestión previa; es esa piedra base sobre la que se edifica todo lo demás. Sin ella, lo demás casi no existe. 

Por más que su proyecto tuviera por base la idea de la "esperanza", el doctor Zamenhof sabía que era muy, muy difícil que lo que él proponía pudiera tener éxito. Pero consideraba que era su obligación intentarlo. E insisto, que tanto en 1887 como en la actualidad, no se trata solo de que nos entendamos cuando hablamos. Porque para eso ciertamente también podía y puede servir cualquier otra lengua, un traductor o incluso nos podríamos entender mediante signos. De lo que se trata es de sentir -y hacer sentir- que pertenecemos a la misma familia. Y hemos de conseguirlo de manera sencilla, económica, justa y con un trasfondo pacifista. ¿A que no es difícil de comprender? Pues, desgraciadamente, poca gente lo entiende.

Y así, el lema del esperantismo -en cualquiera de las decenas de diferentes familias que lo componen- es muy sencillo: Cada persona, cada pueblo, con su lengua. Para todos, el esperanto. 

Es evidente que la lengua de Zamenhof no ha conseguido el objetivo principal para el que se creó. En ese sentido, hay que admitir que ha sido un fracaso. O mejor dicho, digamos que ha sido un "no éxito"  -al menos, en base al objetivo inicial buscado por su creador. Porque, de hecho, en diversos campos, en diferentes ámbitos, y a niveles modestos, el esperanto ha conseguido éxitos que sorprenderían a mucha gente. Incluso a veces sorprenden dentro del propio movimiento esperantista. Por ejemplo, hoy mismo, antes de empezar a escribir este artículo, he introducido la palabra "esperanto" en el buscador de Google. Y me ha dado la cifra siguiente de resultados: 1.970.000.000. Para poder comprender, comparar y sopesar esa cifra, he introducido después estas otras dos palabras que mencionan cosas muy conocidas por todos y que no necesitan desambiguación si se usa el alfabeto latino: Brexit y Steven Spielberg. Pues bien, Brexit me ha dado 347.000.000 y Spielberg 49.500.000. 

(Después he hecho la búsqueda mediante sus equivalentes en japonés. Y aquí también los resultados -mucho más modestos para todas las búsquedas- dan la victoria al esperanto, aunque con menos distancia proporcional que en la búsqueda hecha con caracteres latinos).


Es decir, incluso siguiendo la vara de medir de que "solo aquello que tiene éxito merece mencionarse", la pregunta sería: ¿por qué en los centros educativos de todo el mundo se enseña a todos los estudiantes lo que es el Brexit, pero nunca -con muy pocas excepciones- se menciona siquiera al esperanto?

En un intento por comprender este absurdo desajuste, me gustaría decir que, en mi opinión, el "no éxito" del esperanto no se debe a que a lo largo de la historia haya sido prohibido en  medio mundo, ni a las múltiples diferencias que han ido surgiendo dentro del propio movimiento esperantista, ni siquiera a que el inglés haya finalmente conseguido ese papel de "lengua del mundo" con la bendición de casi todos. Bajo mi punto de vista,  la razón hay que buscarla en el desprecio con el que la mayoría de los "intelectuales" (¿se les debe llamar así?) han ignorado y ninguneado a la lengua y al proyecto humanistas del doctor Zamenhof. (Sobre todo a partir de 1.920, porque con anterioridad a ese momento, la tendencia era seguramente favorable). Pues bien, a estos intelectuales me gustaría hacerles las siguientes preguntas:

- ¿Acaso tienen algo mejor que ofrecer? 

- ¿Saben hasta qué punto es costosa y deficiente la traducción simultánea en los grandes eventos internacionales?

- ¿Creen que alguna lengua étnica -en alguno de sus dialectos- puede conseguir un punto de encuentro para todas las culturas del mundo?

- ¿Conocen alguna lengua étnica que -gramaticalmente- tenga una lógica interna comparable a la del esperanto? 

- ¿Saben que el valor didáctico del esperanto -por ejemplo, en cuanto al desarrollo de la inteligencia o en la búsqueda del bienestar interior-- va mucho más allá de lo que una lengua natural pueda aportar? 

- ¿Es inteligente seguir ignorando una realidad que ha aguantado el paso del tiempo con mucha más solidez que muchas otras que sí son estudiadas en los colegios?

- Y a los "intelectuales" que viven en España -país desde el que escribo este artículo- les añado esta última pregunta: ¿Tienen ustedes idea del fiasco y el ridículo que representa la moda de los "colegios bilingües" en España?

Kompatinda mondo... (Es decir: "pobre mundo...")

Esta imagen habla por sí sola



lunes, 16 de enero de 2023

 Mirasol kaj la Barcelona ĵazo (1973-1977)

(Por Literatura Foiro)

 Tutcerte la jaro 1967 ekigas procezon tra kiu la kulturaj kaj muzikaj manifestaĵoj evoluos kaj kreskos malfermante mondojn kiuj nur iom antaŭe estis tute neimageblajn. Tiel, la sinsekvaj proponoj kaj movadoj kiuj aperis dum tiuj jaroj (hipia, psikedela, subgrunda, progresiv-roka, diversaj ĵazaj fanditaj stiloj, ktp) okazigos panoramon plena je novaĵoj kaj eblecoj. Ni pensu ke, muzikaĵoj kiel tiuj de Pink Floyd, King Crimson, Weather Report, Chick Corea, Premiata Forneria Marconi kaj multaj aliaj, tute revoluciis la sferojn de la populara kulturo. 

 Tradicie kaj historie, Hispanio kutime restis iom ekstere kaj malantaŭe rilate al tiaj avangardaj procezoj. Tamen, ne mankis specimenoj pri tiaj tendencoj: Paco de Lucía, Smash, Barrabás, inter aliaj. Sed, kio pri Katalunio? Nu, la kutime aparta kataluna kultura universo ĉi-foje ankaŭ montris specifajn trajtojn. Ekzemple, la regiona kant-aŭtora movado Nova Cançó estas ekzemplo de tiu partikulara realaĵa ekzistado. Aldone, ja baldaŭ alvenis la novaj liberigaj estetikaj muzikaj tendecoj, kies plej notinda ekzemplo estas la progresiva roka ensemblo Màquina! (jes, tiele,  interjekcie). 

 Sed direndas ke la tutmonda tiutempa tendeco miksi diversajn muzikajn stilojn ankaŭ enradikiĝis tie kaj naskis elstarajn kreitaĵojn. Se paroli pri la kunfandiĝo inter progresiva roko, novaj ĵazaj tendecoj kaj latin-amerikaj ritmoj oni nepre devas mencii iun nomon: Orquestra Mirasol.

Somere de 1974

 Ni situigu nin en la jaro 1973. En Barcelona kelkaj muzikaj mecenatoj fondis la mitan urban koncertejon Zeleste, kiu dum tiuj neripeteblaj jaroj gastigis la plej novemajn kaj modernajn muzikajn artistojn. Tiam, kelkaj talentaj muzikistoj -kiuj jam dum jaroj akompanis surscene al diversaj artistoj de la Nova Cançó- decidis kontribui per ilia propraj avangardaj kreitaĵoj. La Orquestra Mirasol tie debutis en novembro de tiu jaro.

 La iom kurioza nomo Mirasol devenas el la nomo de la barcelona kvartalo kie la grupo havis sian lokalon por la trejnadaj seancoj. Sub la gvidado de la basgitaristo Xavier Batllés kaj la eŭsko-devena klavaristo Víctor Ammann, aldoniĝis blovinstrumentistoj kaj grava frapinstrumentado. La rezulto estis la plej talentan aventuron de la tiel nomata Ona Laietana (t.e. "ondo" de la strato Via Laietana).

 La unua albumo de Orquestra Mirasol nomiĝis Salsa Catalana ("Kataluna salso -aŭ saŭco"; Zeleste-Edigsa,1974) registrita dum kelkaj tagoj de la monatoj junio kaj julio, kaj publikigita iom poste. Tiam ili komencis iom gravan turneon tra diversaj urboj de Hispanio, atingante ĝeneralan admiron. Tre baldaŭ, kaj post la anstataŭado de kelkaj muzikistoj (ekz. la kanadano Dave Pybus aldoniĝis al la anaro kaj novaj frapinstrumentistoj alvenis, dum aliaj eliris) dum la monato marto de 1975 ili surbendigis la duan albumon, nome D’oca a oca i tira que et toca (familia parolturnaĵo rilata al la tabloludo nomata la ansero). Ĉi-foje temis pri duobla albumo kie kunlaboris multaj talentaj muzikistoj kiuj ludis en la barcelona areo dum tiuj jaroj: TT Matutano, Gato Pérez, Toti Soler... Denove ili faris notindan turneon dum kiu ili kunpartigis la scenejojn kun aliaj ensembloj kaj kantistoj, ekzemple kun María del Mar Bonet meze de tiu sama jaro.

 Kaj Salsa Catalana kaj D’oca a oca... povas esti difinitaj per la samaj karakterizoj: pecoj komplete instrumentaj, sen tekstoj kaj homaj voĉoj, eksperimentaj komponaĵoj je tre diversaj tempodaŭroj (muzike laŭ similaj stiloj al tiuj de Chick Corea, Herbie Hancock aŭ Weather Report), forta ĉeesto de blovinstrumentoj (divers-specaj saksofonoj, klarnetoj, flutoj kaj aliaj) tre intensa uzado de perkutiloj kaj frapinstrumentoj (drumoj, kongaoj, bongoj, mantamburoj, marimboj), elektraj klavaro kaj basgitaro (kvankam akustika piano kaj kontrabaso estas ankaŭ uzataj). 

 La sekvan jaron la ensemblo decidas modifi sian nomon al Mirasol-Colores kaj, per la sama eldonejo Zefiro-Edigsa, en 1977 aperas la albumo La Boqueria, kies titolo estis tirata de la fama barcelona urbocentra bazaro. Ĉi-foje Víctor Ammann ne plu aperas en la formacio, kaj unuafoje profesia kantisto interpretos kelkajn kantojn tra la disko. Temas pri Manel Joseph, kiu jam havis iom longan profesian sperton kaj kiu ekde 1978 estos la bazo por la tre grava Orquestra Plateria, fama en la tuta Hispanio. En la disko La Boqueria oni povas ankoraŭ rimarki la enmeton de altkvalita alternativa ĵazo, sed la influo de latindevenaj sonoj kaj ritmoj estas evidenta. Oni povus diri ke temas unuavide pri la tria albumo de la projekto Mirasol sed, samtempe, pri la unua albumo de alia malsama ensemblo. Ĉar kaj la postaj kreitaĵoj kaj la surscenaj koncertoj montros pli kaj pli la influon de tiaj sonoj kiaj rumbo, salso, sambo, karibaj danceblaj ritmoj. Tiam, iom post iom la anaro disiĝos kaj ties membroj ekigos diversajn apartajn projektojn. 

 Orquestra Mirasol kaj ties disiĝintaj branĉoj ne estis la nuraj alternativaj muzikistoj en la tiutempa Barcelono. Kvankam ili ja meritas iliajn apartajn artikolojn, almenaŭ menciendas la sekvaj nomoj: Iceberg, Pegasus, Companya Elèctrica Dharma, Secta Sònica... Kaj, je unuopa nivelo, ni ne forgesu la elstarajn Pau Riba, Jordi Sabatés kaj Carles Benavent. Al ili ĉiuj: dankegon.

Kovriloj de la diskoj de 1974 kaj 1975


 
Elreta fotaĵo kie videblas la cititaj nomoj Zeleste, Laietana kaj Plateria 







domingo, 18 de diciembre de 2022

 Antaŭnoto

Miguel Mosquera Paans (Roterdamo, 1964) estas grava galega verkisto kaj ĵurnalisto. Li estas fakulo pri natura medicino. Li verkas pri ampleksa gamo da aferoj kaj en la galega kaj en la kastilia lingvoj. En ambaŭ lingvoj li ricevis diversajn premiojn en multaj landoj. La liston de la premioj, pro la mallongemo de tiu ĉi biografia noto, mi ne inkluzivos, kvankam estas ja ili facile troveblaj per interreta konsultado. Li ankaŭ havas intensan rilaton kun latinamerikaj landoj, kie lia verkaro estas jam plene agnoskita. Preskaŭ hazarde, iun tagon li komisiis al mi la tradukadon de “Oriŝao, la putinoj de la fido” al esperanto. Mi akceptis la taskon kiel senpagan subtenon al la esperanta kulturo. 

Aldona noto de la tradukanto: pro diversaj kialoj, la komisiita tasko traduki la tutan libron fine ne povis estis efektivigita. Tamen, mi atingis la afablan permeson de la aŭtoro por almenaŭ publikigi la du unuajn ĉapitrojn kaj, eventuale, eĉ la trian, kiu, kvankam ankoraŭ ne alkomputile tajpita, estas jam surpapere tradukita. Mi aldonu, ke la glosaro pretigita por la fino de la libro estas metita antaŭ la komenco. 

----------------------------------------

Oriŝao: traduko al Esperanto 





 

 ĈAPITRO DUA


 La pasinta nokto estis tiel longa kiel amuza. Jam de antaŭ longe Mario ne vidis Paulon, amikon kun kiu li kunestis ekde la infan-vartejo ĝis la universitato kaj kiu, iun tagon, post brile fini la karieron de historio, surprizis ĉiujn enirante la Kompanion de Jesuo, kaj aventure ekirante en Amerikon kiel misiisto.

 Inter glutoj de brando Mario lamentis pri sia enua kaj sengusta vivo, dum Paulo tutnuance priskribis la brazilan vegetaĵaron aŭ la haŭt-koloron de la malbonhavaj rio-de-ĵanejranoj.

 Dum ili pasigis la sendormadon memorante pri la pasintaj belaj tempoj, tiam la jezuito ekdigresiis iom amare pri tio, ke tiu ĉi reveno estis malsama ol la aliaj. Alifoje li venis pasigi kelkajn ripozajn tagojn, refortiĝante por reiri al Rio de Ĵanejro por administri fidon kaj justicon ene de infero de kabanaĉoj. Tamen, ĉi-foje li suspektis ke sia restado estos pli longa ol li deziras: lia estro alvokis lin por ke vi devige forlasu la paradizon, ĉar ŝajne li tro implikis sin en la pastra tasko, kiam li danĝere flankeniĝis al la teologio de la liberigo. Aldone, la onidiro kuris ke li dediĉis sin al profunda esplorado de la afrik-amerika sinkretismo ĝis tiu punkto, ke la estraro konsideris tion hereza, se ne eĉ sakrilegia.

 Je nur kelkaj minutoj antaŭ la frumateniĝa kvina kaj duona horo, ili interkonsentis ke tio plej saĝa estas enlitiĝi, eĉ se nur por aserti kaj ne mensogi, ke ili ekĉifis la litkovrilojn.

 La impertinenta zumado de la vekhorloĝo rompis la silenton je la matena sepa kaj duono, sen plia respondo de Mario ol la restado ene de la litotukoj. Estis al li ege peniga leviĝi kiam je la oka li rerigardis la horloĝon. Sentualete, li vestis sin per tio kion li unue trafis enmane; fuŝaranĝita, li plirapidis al la mezlernejo As Lagoas, esperante alveni ĝustatempe por instrui tiun sian stud-objekton pri historio.

 Malfruiĝinta, li tiel rapide trapasis la avenuon La Habana, ke pli ol kuranta ŝajnis ke li estas voranta la straton. Kiam li atingis la voj-kruciĝon kun la strato Cardenal Quevedo, li ŝparvojiĝis tra la strato Manuel Pereira, transsaltante la semaforon por piedirantoj kaj kiel eble driblante la trafikon ĉe Celso Emilio Ferreiro, alvenante al la placo Maestro Vide.

 Pene ree spirante, tuj antaŭ ol eniri la esplanadon de la policejo, li vidis elde la elirejo por fremdaj aferoj allogan virinon je voluptaj kurboj ornamitan de brila kaj strikta vestaĵaro, aranĝantan sian glatan gagat-nigran hararon. Li esploradis tiun brunhaŭtan gazelon, kiam, alproksimiĝante, ŝi forportis liajn sensojn pro ŝia elodoro je juneco kaj virineco.

 Ĉe la foto-aŭtomato, kruda kaj dika ulo alsignis ŝin, ke ŝi rapidiĝu kaj sekvu obee kaj urĝe la indikitan direkton. Kiam ili paŝkruciĝis ŝi metis sur lin siajn grandegajn kaj dolĉajn sukcenajn nigrajn okulojn, desegnante perfektan vicaron de alloga eburo envolvitan en karnoplenaj lipoj.

 La junulino daŭre paŝegis dum, ŝtonigita, Mario okule sekvadis ŝian ritman koksbalancon ĝis kiam ŝi malaperis turniĝanta ĉe la stratangulo.

 Revenante al la senco de la tempo, li akceletis, fine atinginte sian lernoĉambron, ŝvita kaj ruĝiĝinta pro la kurado. Post laŭta voĉ-saluto al la studantoj, li malfermis la libron pri politika geografio je la paĝo rilata al Niĝerio. Eĉ pli klare ol se li havus ŝin antaŭ siaj okuloj, subite venis al lia kapo la bildo de la ebona diino al kiu li ĵuse krucpasis. Provante sensukcese eksponi la konvenan lecionon, ju pli li antaŭeniris la demografion kaj klimaton de la afrika lando, des pli li elvokis la figuron de tiu bela ino ĝis kiam li agnoskis al si esti nekapabla pensi pri iu ajn aliaĵo.

 Mario finis tiun renversitan lecionon kiel eble plej bone por iri rifuĝi en la profesorejo. Tiam li devis gardo-deĵori du horojn kaj, do, etendinte ĵurnalon su la tablon li akomodiĝis sur seĝo, preta legi la aktualaĵojn. Apenaŭ leginte la lokajn novaĵojn, kiam li alvenis al la paĝo pri internaciaĵoj, li legis la tiutagan titolon: “Niĝerio, la mil-kultura lando”. Jen tio estis kvazaŭ alvoko: al liaj nervoĉeloj emerĝis denove la afrikanino inundante lian tutan cerbon!

 La restanta tagotempo estis lukto inter la senso kaj lia memoro, revidante tiun inon ĉiufoje pli vibrantan en lia menso, ĝis fini la tagon sen atingi koncentriĝi en iu ajn alia celo.

 Je noktiĝo li urĝiĝis al enlitiĝo. Li estis apenaŭ dorminta la antaŭan nokton kaj li bezonis refortiĝi el la akumulita laco. Tamen, eĉ provinte tutintence, li ne atingis endormiĝon: ĝis fali elĉerpita, la skulptaĵeca knabino eniris la plej kaŝitan intimejon de lia deziro, stimulante la avidecon posedi ŝin.

 Kiam li leviĝis la postan matenon li daŭre estis tiel elĉerpita kiel atendema. Sen tro da formalaĵoj li aspektigis sin deca, kaj alstratiĝante li subiris laŭ la avenuo La Habana por alveni plej eble rapide ĝis la esplanadon Maestro Vide.

 Malplena! La placo estis tute dezerta. Kaze ke ŝi estus tie, li estas certa kapabli distingi ŝin meze de homamaso. Sed tio ne estis tiel, kaj pigre promenante li provis plilongigi la tempon. Eble li estis alveninta tro frue kaj iom malfruiĝante li povus eble ŝin ekvideti. Eĉ li pigriĝis kiam li estis alvenanta al la placo-limo, esperante ŝin revidi. Dek senfinaj minutoj pasis kaj neniu ekaperis tie. Mario konsultis la horloĝon: estas jam malfrue kaj atendas lin alia sensprita kaj griza mateno fronte al aro da sencerbaj adoleskantoj inter kiuj, por igi la kurson pli plaĉa, li alvizaĝigis tiun kiu antaŭvideblas kiel Jakĉjo la Deŝiranto, la siavica posta Robespierre, la estonta bank-rabisto kaj la potenciala psikopatia serio-murdisto. Eĉ se tro triste, li ne lasis lokon por iu Cervantes, Ramón y Cajal, Severo Ochoa aŭ Alfredo Kraus.

 Ekde tiam, la tagoj sinsekvis sin kaj li ripetadis sian ritaran esperon por atingi la placon Maestro Vide, serĉante tiun sopiratan inon kiu jam iĝis obseda bildo, kaj tamen ŝi neniam aperis.
 
 Mario maldikiĝis dum la du lastaj semajnoj, ŝanĝante sian mienon al silentema, montrante vizaĝon kie paranojo desegnis liajn trajtojn dum al liaj okuloj aperis la neceso posedi tiun efemeran virinon iĝintan lia sonĝa amatino.
Jam unu monato preterpasis kiam, atendante apud la semaforo, lia flarsenso rekonis agrablan parfumon: estas ŝi, sendube estas ŝi! Turninte sian kapon, li konstatis ke siadorse atendis, por transe trotuariĝi,  la plej fervore sopirata animo de lia ekzistado. Mirigita, li apenaŭ balbutis nekompreneblan saluton kiun la knabino respondis per ega rideto, subiganta sian rigardon algrunden kun ŝajniga timideco.

 Tuj post kiam la verda disko malfermis la iradon al piedirantoj, la knabino antaŭenmetis unu sian piedon por ekiri. Dummomente Mario hezitis kaj poste reagis, provante ekigi konversacion kun ŝi.

 -He, jen... mi nomiĝas Mario -li honte hezitis- kaj kien vi... mi signifas kiel vi nomiĝas?

 La afrikanino priserĉis sian mansakon kaj regalante lin per alia varma rideto, ŝi liveris al li  senmakulan blankan kartoneton kun atentokapta teksto skribita per alloga ruĝa inko, kie legeblis: “Ikere Efón 632986326”.
 
 Kiam la regalito finlegis la simplan kartonaĵon, la junulino jam estis supreniranta la unuan ŝtupon al la eniro de la policejo. Tiel perpleksa kiel ekstaziĝinta, li ekpiediris plena je renovigita iluzio direkte al la gimnazio, pli preta ol iam ajn antaŭe alfronti instruan tagon.

 La horloĝo ŝajnis pli malrapida ol iam ajn antaŭe. La horoj plilongiĝis ege peziĝantaj ĝis kiam, fine, la sireno metis finon al la instruo-tago. Mario kuris rapidege ĝis sia domo kaj, tuj post la alveno, senvestiĝinta li kuŝiĝis sur la lito kaj, prenante la kartonaĵon kiel plej deziratan fetiĉon, li celis plenkonscie ekzameni ĝin kaj provi malĉifri tiun sinsekvon de literoj kaj numeraloj.

 -Ikere Efón 632986323. Kion diable signifas tio? -demandis al si la obsedulo-. Mi supozas ke temas pri nomo kaj telefonnumero. Sed, kial ŝi donis al mi siajn datumojn se ŝi tute ne konas min? Eble ŝi provizus ilin al iu ajn kiu ŝin salutas, aŭ eble ankaŭ ŝi sentas iom da allogo pri mi?

 La galantulo endormiĝis meze de maro da disrezonaĵoj, post fluktui ekde ĝojo ĝis amareco, sefoliigante la petalojn de imagaj lekantoj ene de svaga kaj infaneca orakolo ĝis iom-post-iome serenigi sian animon.

 Kiam la vekhorloĝo sonoris li sentis sian kapon tiel malplena kvazaŭ se dum la nokto iuj koboldoj estus ŝtelintaj lian cerbon, kvankam fakte estis bonege al li ripozi, pludormi, ktp. Duonkonscia kaj nekapabla klare pensi, li matenmanĝis per sekega pico kiu estis restanta pakita de antaŭ almenaŭ kvar tagoj.

  Li rimarkis ke li enlitiĝis kun ŝtrumpetoj kiam malferminte la bankuvan kranon li sentis ke humideco supreniris liajn krurojn. Sensapiĝe, li trempita piedpaŝis al la dormoĉambro por rehavi sian etan paperan talismanon. Sekiginte sin per la lito-tukoj li ne surmetis sian kalsoneton sur la vestojn tute simple ĉar ĝi restis ene de la pantalono kiam li demetis ĝin la antaŭan nokton kaj, pli premita ol iam ajn antaŭe, sensuspekte li ekiris al tie kie, kvankam ĝis tiam estis sia laboreja itinero, transformiĝus ekde tiam al iniceca itinero.

 Konfuza kaj mallerta, tuje ektrairante la placon Maestro Vide, li antaŭsentis ke ĉi-tage la sorto estos favora al li, kaj tiel ĝi estis: ĵuse piedtuŝante la esplanadan ekstremon, tiam li ekvidis sian sopiratan deziraĵon marŝantan al li.

Mario sentis ke lia animo aŭ lia kuraĝo glitis sub siajn piedojn. Ke en sia stomako estas, ne nur papilia danco, sed skua meksika muzikista blataro, piedbatanta lian internaĵon kaj, nekapabla bridi la tremon kiu skuis lian tutan korpon kiel junkon, en lia koro malnodiĝis seismo kapabla disvastigi la eĥon de liaj korbatoj ĝis cent metroj ĉirkaŭen.

Kiam tiu Venuso de perfektaj korpaj mezuroj alvenis ĝis preskaŭ lia staro-loko, stuporigita li fuŝbalbutis iun renversitan “saluton”.

Ŝi respondis per larĝa kaj agrabla rideto, iom kaŝproponante inviton al pli daŭra parolado.

 -Mi, nu... -Mario provis balbute daŭrigi- kiel vi?

 Sufiĉis vidi ŝin por scii tion, ke ŝi estas aminda, belega knabino, kaj ke lia lango aĉe glitas samkiel al junulo kiam tiu hazarde trafis sian platonan amon! Miranta pri ŝia sparka kaj ĉiela dentaro, desegnita ene de vizaĝo tiel simetrie ideala kiel perfektaj estis ŝiaj okuloj kovritaj de senmankaj kaj ampleksaj okulharoj, Mario demandeme man-etendis la karton.

 -Mi volus scii kio tio estas- demandis li provante deteni la tremon de sia mano- kiucele do vi donis ĝin al mi?

 -Ha, temas pri mia karto! ekkriis la aludita virino.

 Konfuzita, li rigardis ŝin, dum ŝi direktis sian dekstran manon kun la manplato internen, indikante proprieton.

 Tio estas la numero de mia poŝtelefono, kaze ke volas... vi scias... -sugestis la afrikanino-. Mi estas amoristino, sufiĉas via voko kaj vi havos min.

 Kaj klininte sian vizaĝon ĝis preskaŭe tuŝeti lian tempion per ŝiaj okulharoj, ŝi okusignis al li kaj ekmalproksimiĝis.

 Dum sekundo, la enamiĝinto sentis ke sia tremado atingis la gravecon de Parkinsono. Lia koro tiel rapide galopis, ke li timis ke ĝi eliros pafita elbuŝe, dum tutkorpa disfalemo alpremis lin sur la esplanadajn pavimerojn.

 -Putino! -ekkriis li tuj post repreni la regon pri siaj korpo kaj cerbo-. Ŝi estas putino!

 Kaj kun siaj manoj enŝovitaj en la poŝoj de la pantalono ĝis preskaŭ rompi siajn testikojn, li grandpaŝe ekiris al la gimnazio, tiom konfuzita kiom kolera.

 La nokto estis senmezure pli malbona ol la mateno. Kuntiriĝinta flanken sur la matraco li turnadis la karton kaj la kapon ĝisenuiĝe. Zorgo voradis lin submetante lin en oceanon de kontraŭaj sentoj. Se la fakto, ke tiu virino estas prostituitino fortimigis lin, aliflanke li sentis la kreskon de nehaltigebla avido havi ŝin apud li.

 Pesante la cirkonstancon ĝis kapdoloro, subite li spertis ke la plej profunda parto de sia animo eklumiĝis kaj nova espero ekaperis. Ĉiukaze, ĉu vere gravas ke ŝi estas ĉiesulino, aŭ des pli bone? Li povos ĝui ŝin sen komplikoj kaj devigoj, evitante komenci galantan amindumon ŝarĝitan je ĝentilaĵoj. Eĉ ne necesos alvenigi ŝin al meze multekosta restoracio, por konvinki ŝin demeti sian subkalsoneton. Male, ŝia ofico estis avantaĝa opcio ekigi banalan rilaton evitante ligilojn el kiuj verdire li ĉiam fuĝis; kaj kun tiel freŝa kiel kontentiga ideo li endormiĝis.

 Spite al tiaj viglaj pripensoj, kune kun resaniginta ripozo, li ne povis eviti ankoraŭajn tri tagojn de droniga zorgo kaj dubo ĝis kiam li sufiĉe kuraĝigis sin por voki ŝin.

 -Jes? -demandis dolĉa voĉo el la alia flanko de la lineo- . Diru?

 -Ikere? -demandis la retorika instruisto kun sia spiro malfacila-. Mi estas Mario. Mi ŝatus vin vidi.

 Post aranĝi la servon kaj la tarifon li senpacience atendis ŝian alvenon. Post la sonorila ekzumo, li montriĝis ĉe la pordo por trapasigi la enirejon al ŝi, pel-tirante ŝian brakon endomen.

 Ikere alloge demetis sian mantelon, restanta nuda post lasi fali surplanken la malabundajn vestaĵojn kiuj kovris ŝin. Mario fride ŝvitis antaŭ tia bildo kiam la ĉiesulino lerte malzipis lian pantalonan fendon kaj, genuiĝinta antaŭ li, ŝi stimulis lin pere de ĝojiga delikata midzo. Post kiam ŝi atingis ke lia peniso estas baŭminta tiel rigida kaj dura kiel la trunko de cipreso, ŝi bruske stariĝis kaj karesante liajn generilojn daŭre plezurigis lin masturbante lin survoje al la lito. Alveninte al la litobordo ŝi milde puŝis lin kaj tiel kuŝigis lin; tiel Mario lasis sin fali, kaj rajdante lin, enmetante la faluson en ŝin, ŝi efektivigis dancon je ritmaj movoj dum li palpadis ŝiajn mamojn, provante perlange trovi ŝiajn cicojn.

 Tra la bruna haŭto de la afrikanino jam trairis iu ŝvita guto kiam, fermante la femurojn sur Marion, per lerta turniĝo ŝi atingis ke ili restas en la pozicio de la misiulo, pozicio ĉe kiu, komencante oscilan koksan movon, Mario provis alveni ĝis la plej profunda internaĵo de sia avidita friponino, ŝire ejakulante ene de ŝi, kvazaŭ li ne estus gustuminta viandon de antaŭ mil jaroj kaj tiu estus la lasta vespermanĝo de kondamnito al morto-ekzekutado.

 Finiĝinte, li restis dismetita sur la korpo de la ĉiesulino kun lia cerbo tiel malplena kiel liaj generiloj. Ŝi milde forskuis lin de sur ŝi. Ŝi vestis sin kaj, preninte kelkajn biletojn de sur la lito-tablo, ŝi foriris post kisi lin sur lia frunto, lasante lin en la dolĉa ĉielo aŭ en la infero kie nur loĝas malplenaj kaj sendefendaj kreitaĵoj. Mario reekkonsciiĝis kiam li aŭdis la bruon de la porda fermo kaj, rigardante ĉirkaŭen, li sentis sin tiom satigita kiel senhelpa.

 Post aflikta kaj nostalgia vespero li ree vokis ŝin, kaj la sekvan tagon, kaj la postsekvan... Pli ol unu semajno de rekontiĝoj estis pasinta, milfoje estis la nirvano vidita; sidanta sur unu flanko de la lito, vestiĝinta kaj preta tuj foriri, la stratulino rigardis lin kuŝantan surlite, tenere karesante lian frunton.

 -Vi enamiĝis al mi- asertis la putino dolĉece. Ankaŭ vi plaĉas al mi, sed mi ne povas esti via. Kun ekaperantaj larmoj surokulaj, ŝi delikate metis la biletojn sur la tablo kaj, leviĝinte, ŝi iris for.

 Mario pasigis la sekvantajn sep tagojn vokante ŝin senfrukte. Senesperante, li teksis mil planojn por ŝin retrovi ĝis kiam ĉe la lasta provo, iu dekroĉis la telefonon.

 -Mario?- eldemandis voĉfadeno tra la aŭdilo-. Vi ne devus...

 -Ikere!- alvokis ŝira hurlo disde la alia flanko de la aparato-. Bonvole, venu, mi petegas, mi bezonas vidi vin!

 -Pli bone, vi forgesu min! insistis la interparolantino-. Ni ne devas nin revidi: tio tute ne estas bone por ni ambaŭ.

 Post prononci tiajn enigmajn vortojn la komuniko interrompiĝis. La instruisto sentis sin morti. Li deziris ŝin, li bezonis Ikere-n kiel spiraeron. Ne temis pri kaprico sed pri postulo kiu naskiĝis plej profunde en lia spirito. La ebleco libere ĝui ŝin restas nun pli lontane ol iam antaŭe, agnoskante sin tute enamiĝinta.

Turmentita, li ade rondiris tra la koridoro kiel enkaĝigita tigro, provante elpensi kiel atingi ŝin vidi, kiam la sonorilo ekaŭdiĝis. Li ekkuris malfermi la pordon kiam li rimarkis ke li surhavas nur subvestaĵojn. Urĝe kaj mallerte li strikte surmetis sian negliĝon, malfermis la pordon kaj tuje sentis sin renaskiĝinta: lia muzo atendis en la etaĝa platformo kun vojaĝo-sako enmane, esperante ke li invitu al ŝi resti.

-Sed, eniru, mi petas, ne haltu tie- petegis la gastiganto elspiranta feliĉon.

 La kortegulino direktis sin rekte al la dormoĉambro kaj ĵetante sin sur la litkovrilon amare ploris antaŭ la konsterno de la pretendanto kiu, sidante apud ŝi, tenere karesadis ŝian dorson. Poste li metis sian manon sur ŝia glata gagat-nigra hararo ĝis glit-enŝovi sian manplaton tra ŝia vango, turnante ŝian vizaĝon kaj , kisinte ŝiajn lipojn, li demandis al ŝi la motivojn de tia senkonsola ploro.

 Aflliktita, ŝi konfesis siajn sentojn lamentante ke ŝi ne estas libera. Ŝi apartenas al reto de virino-komerco kiu estis alportinta ŝin el Niĝerio kaj, se ŝi restus kun li, ili ambaŭ endanĝeriĝus. 

 Mario proponis dialogi kun la kaptistoj cele intertrakti la prezon de ŝia elliberigo, preta pagi tiom kiom necesos por konservi ŝin apud si.

 -Tute ne eblas, ne temas pri mono!- plorĝemis la fuĝintino. La babalavo ne lierigos min ĝia kiam ili ordonos al li. Kaze ke ili tion faros iun tagon!

 Ikere klarigis ke ŝi liveris al joruba sacerdoto sian espiriton kiel garantion pro ĉiuj elspezoj por alporti ŝin en Hispanion. Ŝi perfekte sciis ke ŝi venos por trotuarumi, sed malgraŭ ke ŝi jam antaŭlonge elpagis sian tutan ŝuldon, ŝi ne estas atinginta la liberigon far la sorĉisto. Ili daŭre ekspluatis ŝin, sen spuroj de ŝanĝo en la situacio. Lasinte ke subita deziro alportu ŝin, ŝi rifuĝis apud li sed, se ŝi ne revenos al la bordelo, fine ili brutale miskondutos kontraŭ ambaŭ.

 La kapo de Mario vertiĝe turniĝis ĉirkaŭ ĉiu tiu sciigo kiu alvenis en lia cerbo kiel borilo inundanta lin pro stuporo. De lia epoko de studento li memoris la mencion pri tiuj malproksimaj landoj aŭ pri ties praaj ritoj kaj kredoj fare de profesoro nomiĝinta Madoz kiu, pridubante multnombrajn postulatojn de tiuj atavismaj religioj, li tamen neniam aŭdacis obĵeti, eĉ ne unumomente, pri la efiko de ties magiaj ceremonioj, plenplenaj je la blinda fido de iliaj piuloj.

 -Temas pri tiel solidaj kredoj kiel niaj kristanaj kredaĵoj-, asertis la antropologo al siaj lernantoj- kaj ties impres-markoj estas tiel nediskuteblaj sur iliaj adeptoj kiel al ni la nekontestebla efiko de atoma bombo.

 Provante re-alĝustigi la puzlon al kiu la vivo transformiĝis dun la pasintaj tempoj de lia vivo, Mario laŭorde analizis siajn aspirojn, bezonojn, frustrojn kaj timojn. Li provis eltiri ion klaran el tiu galimatio de magiistoj, sacerdotoj kaj malnovaj profesoroj kio faciligos plenumi sian nehaltigeblan avidon reteni Ikere-n apud li, kiam en lia menso lumo ekiĝis.

-Paulo!- ekkriis li plensukcese kiel grandega “trovita”-, li scias pri tio ĉio kaj li helpos nin!

 Kaj, plektante iliajn fingrojn, li alpuŝis ŝin disde la lito kaj alterigis ŝin milde kontraŭ lia brusto, brakumante kaj kisante ŝin.

Tiun nokton Mario festis sian novan vivon plejĝoje. Ornamante la manĝoĉambron, li unuafoje uzis tablotukon, kuirinte laŭ sia plej bona scio spagetojn kun tomata saŭco. Kaj cele vesti la okazaĵon iom solene, li surtable prezentis botelon de vino Ribeiro. Por la deserto, li malfermis persiko-ladskatolan konservaĵon kiu, se oni juĝis pri ties postgusto, ĝi kadukiĝis almenaŭ antaŭ jarkvino, transiĝinte la siropo al pura trinitrotolueno.

 Sed Ikere ne estis trankvila. Kvankam ja katolika pastro estas respektinda, des pli se de la Kompanio de Jesuo, kiujn ŝi konsideras alt-nivelaj kaj inklinaj al malbonhavuloj, ja babalavo estas viro kiu ege superos lin.

 La prostituitino strebis kompreni la senzorgon de ŝia amanto laŭ la sama volo kiun ŝi metis por maĉi rancan persikon senplende, kun grandega rideto sur sia vizaĝo, kiu ne atingis kaŝi la obskurajn aŭgurojn kiuj ŝvebis super sia animo.

 Mario konsideris ŝian zorgon negrava. Priserĉante tra la tirkestoj de la salono ĝis atingi trovi sian ciferecan kameraon, li metis ĝin sur la tablo kaj, invitante ŝin sidiĝi sur la sofon, li enfokusigis la lenson, pretigis la aŭtomatan ekklikon kaj tuje li metis sin apud ŝi.

 Ikere elspiris la aromon je tia Afriko plej profunda el la dokumentaj filmoj, kie la nigra kontinento transformiĝas al kolorplena edeno kaj la savano montras la plej brunigitajn haŭtojn vestitajn de safran-nuancaj tunikoj. Kovrinte sian vizaĝon per sia mano kvazaŭ signo ke ŝi hontas kvankam feliĉas, la mieno de la indiĝenino printiĝis en sinsekvo de fotaĵoj kiujn Mario eltiris meze de ŝercemaj ridoj. La vespero poste plilongiĝis inter karesoj kaj konfidencoj ĝis kiam ili profunde endormiĝis sur nupta lito ŝvitinta je amoro kaj mielo.

 Mario vekiĝis ektimiĝanta. Li daŭre strebis reveni al vigilo fuĝante el la terura koŝmaro en kiu oni forprenis Ikere-n el liaj brakoj, kiam li komencis palpi ĉirkaŭ sin. La lito estis dezerta aŭ, pli bone dirite, estis nur li. Plektita inter la litotukoj li stariĝis kaj iris al la vaka banĉambro. Stumble kaj restumble sin urĝante, kun la blankaj tukoj nodiĝintaj inter siaj kruroj, li atingis la kuirejon por vidi ĉu Ikere tie matenmanĝas. Ankaŭ ne. La ĉambro estis tiel malplena kiel la resto de la loĝejo. Nur noto sur la salona tablo certigis tion, ke la pasinta nokto ne estis sonĝo.

 Mi devas iri for. Ne eblas resti pli longe apud vi -li flustre legis-. Mi amas vin kaj ne volas ke oni vin vundu. Mi provos ke la prostituistoj ordonu la sorĉiston liberigi mian spiriton; se tion mi atingos, mi revenos. Bonvolu ne serĉi min, jen la pleja bono por ni ambaŭ.

 Forlasita, li lasis sin fali sur la sofon, sentantan teruran malvarmon trairantan lian dorson kaj profundan doloron ronĝantan lian internaĵon. Nekapabla koncepti tiom da rezigno, estis al li same neverŝajne akcepti sian vivon sen ŝi. La antaŭan tagon estis li tiel feliĉa! Tuje li intencis ŝin serĉi. Sed kie! Li apenaŭ konis peceton el ŝia biografio: ke ŝi naskiĝis sine de kampara familio elvenanta el riverborda vilaĝo apud la fluejo de la rivero Ogum, proksime al la metropolo Abeokuta, situanta en la ŝtato kiu nomigas la riveron kaj paradokse fondita en 1825 kiel rifuĝejo kontraŭ la deportado de sklavoj.

Ŝia infanaĝo pasis inter la koton-rikolado kaj la kakao-produktado. Kvinjaraĝa ŝi helpis sian patron elŝoveli montojn de cemento kaj rosti ternuksojn, depende de la sezono aŭ de la mendoj de la grandaj bienmastroj, en urbo kiu malgraŭ ties natura heleco montradis preskaŭ ĉiam plumbecan ĉielon, kontraste al tiu kutima bluo de Afriko.

 La naivaj tagoj de la infanaĝo pasadis tra urbo kun nurunu-etaĝaj koloniaj konstruaĵoj, aŭ maksimume du-etaĝaj, escepte de la centra areo superrigardita de enorma baziliko kun grandega tegmento, akra sonoril-muro kaj turoj, kies surfasadaj grizoj kaj blankoj kontrastis al okro-koloro kiu tinkturis la murojn de la restantaj kvartaloj. Tutcerte temis pri la plej alta kaj volumena konstruaĵo de urbo kiu montras la verdecon de la arboj kiuj regas ĉiujn stratojn, kie Ikere situigis superan diaĵon kiu protektas la feliĉon de ĝia loĝantaro spite al la malbonhaveco.

 Ĉirkaŭita de necesoj, kiel kutime ĉe la plimulto el la niĝeriaj inaj infanoj, dektrijara ŝi edziniĝis laŭ familia aranĝo al viro kiu proksimume duobligis ŝian aĝon, kiun ŝi tute ne konis kaj pri kiu ŝi sentis eĉ malplie.

 La nupta nokto la malfeliĉulino fuĝis al la parenca domo provante eviti ke oni altrudu al ŝi havi amorajn rilatojn kun ŝia novega edzo, kaj tuj oni remetis ŝin sub lia protektado aŭ, pli bone dirite, jugo. 

 Sub la geedza tegmento, Ikere spertis korpe kaj anime la plej profundan sencon de tradicio, estinte brutale perfortita de ŝia edzo. Kiel frukto de tiu terura puno naskiĝis la unua ido kiu estos sekvata de alia kiu alvenis la mondon ene de samaj cirkonstancoj, antaŭ ol tio, ke ŝia torturanto repudias ŝin, havantan dek kvin jarojn, perdintan ĉiun eblecon revidi ŝiajn gefilojn kiuj restos por-ĉiame sub la regado de la eksedzo.

 Malestimita, ŝi denove rifuĝis en la parenca domicilo kie la detruema pezo de la tradicio reduktis ŝin al ostracismo kaj disdegno, pro tio ke oni konsideras ĉiun divorcintan virinon malhonoro en kiu ajn deca niĝeria hejmo, sendepende de tio, ke separitan en iu ajn civilizita loko, la plej bazaj naturaj leĝoj pravigus la estingon de tia geedza akordo.

 Ŝia patro baraktis inter la respekto al la normoj de la prauloj kaj la korinklino kiun li sentis al ŝi, konscie que en tia situacio ŝi estos fine altrudita iĝi profesie prostituitino en iu ajn bordelaĉo ĉirkaŭaĵe de Abeokuta.

 Opresita de la strikta socia subpremo, en provo forigi tiun destinon kaj almetante la amon super la moro, estanta ŝi apenaŭ deksesjara, la familio transloĝiĝis al vilaĝeto apuda al la urbo Ibadán, je la sudokcidento de la lando, kie ilia anonimeco ebligis al ili pli komfortan vivon.

 Ŝi ĵuse deksepjariĝis kiam ŝajnis ke Dio venis vidi ŝian patron ĉar li akiris stabilan laborpostenon ĉe fabriko por ellabori cigaredojn. Sed tiu gajo mallonge daŭris ĉar li mortis venenita de la damninda tabako apenaŭ naŭ monatojn poste.

 Dum la sekva jaro ŝi fuŝvivadis kunpartiganta kun sia patrino la plej grandan malabundecon ĝis kiam, Ikere preskaŭ dekokjara, la kompatinda virino mortis, oni ne scias ĉu pro tiom da manko, ĉu pro tro frua maljunaĝo, aŭ ĉu pro la aĉa miksado de tiom da malhavoj kiuj trafis ilin.

 Orfa, kies nura havaĵo estas malsato, iun tagon Ikere eniris kaŝpasaĝere la fervojan linion kiu kunigas Lagoson kun Kano, serĉe de simpla bovlo de tapioko pere de kiu plenigi la kavon kiu krakas en ŝia internaĵo. Sola tra la urbaj stratoj, kiel eble plej evitanta prostituadon, ŝi almozpetadis kaj priserĉadis en la rubejoj kiun ajn krudmaterialon pere de kiu enspezi kelkajn mizerajn kobo-monerojn. Foje, kiam ŝi sukcesis kolekti sufiĉajn monerojn kobajn kaj unu du nariojn kiuj mirakle kursadas, ŝi interŝanĝis ilin kontraŭ biletoj en iu banko de Insulo Victoria, kio ebligis al ŝi malgrandajn luksaĵojn kiel varman manĝaĵon.

 La afero estis kolekti minimuman kvanton da narioj ĉar, pro tio ke la kobo ne havas objektivan valoron, oni vendis nenion subpreze de kvin narioj.

 Ekde tiu kvanto, ĉiam kvinoblige, ŝi povis akiri lakton kaj eĉ pladon de indiĝena naija kuirarto ĉe iun ajn buka aŭ strata budo. Estis okazoj kiam ŝi satigis sian malsaton pere de bovlo farita el hepataĵo kaj alifoje pere de seka viando spicita konata per la nomo kilishi, kvankam plej ofte nur eblis iom da supo egussi. La restantajn tagojn ŝi akumulis paciencon por haltigi malsaton aŭ trompis ĝin pere de la sugestio al si mem ke sia stomako estas plena eĉ se nur de simpla aero.

 Sed Ikere estis, malgraŭ ĉio, ege juna kaj alloga kaj tiel ŝi elstaris meze de tia pelmelo de malpureco kaj malhaveco, kaj ne pli ol tri monatoj preterpasis kiam iu prostituistino rimarkis ŝiajn eblecojn kuraĝigante al ŝi senhezite profesii en la afero. Spite al la komencaj hezitoj ŝi opiniis ke ŝi nenion havas krom sia intergambon, kaj pere de la sprita penso, ke piĉo bone administrata povas esti bonega mon-kaso, ŝi konsentis akompani ŝin al apartamento kie almenaŭ manĝo estos abunda kaj ĉiutaga.

Nur unu semajno pasis kiam la bordela estrino proponis al ŝi vojaĝon al Eŭropo patronita de distribua reto enradikiĝinta en Hispanio, kie la promeso por profitoj estas nekalkulebla kaj la vivo komforta kiel neniam ŝi povus imagi.

La malfeliĉulino konsentis je la deviga kondiĉo ke ŝi submetiĝu al antaŭa ritaĵo, provizore cedante ŝian spiriton kiel avalon por tio, ke jam en la alvenloko ŝi plenumos la interkonsentitan pakton, certigante la liberigon de ŝia animo tiam kiam estos repagataj ĉiuj elspezoj okazigitaj en ŝia promes-plena ekspedicio kun la “entreprenistoj de la libera tempo” komisiitaj protekti kaj inspekti ŝin ĝis tiu momento.

 Jen tio estas ĉio kion li konis pri Ikere: la tragikan historion pri ŝia seksa ekspluatado, kelkajn svagajn konojn pri la religioj ĉe la aŭtenta Afriko kaj la ironion, limantan la paradokson, ke ŝi elvenis el Abeokuta, urbo fondita en la pinto de la homo-komerco por esti rifuĝejo kontraŭ la deportado de sklavoj. Nenion plian, eĉ ne kie ŝi loĝis aŭ laboris. Apenaŭe konis li ŝian nomon, Ikere Efón, kaj telefon-numeron transe de kiu, tre verŝajne, post tia noto ŝi ne respondos.

 -Mi perdos nenion se mi tentas la diablon- Mario pesopensis al si. Ĉiukaze, la telefono ne formanĝos min.

 Per sia tremanta fingro li klavis la numeron sen atingi respondon, nur la senĉesan kaj impertinentan zumon de okupata lineo. Li insistis almenaŭ dekdufoje plie, kiam li fine aŭskultis la aliflakan dekroĉon. Strida vira voĉo retorike respondis.

 -Jes? Ikere ĉi-momente ne povas respondi la telefonon, ŝi estas priatentanta alian klienton- sciigis la fia ekspluatanto. Se vi volas, mi povas sendi al vi alian nigrulinon kiu estas ĉi tie; mi havas amason da ili por elekti. 

 Mario rekroĉis la telefonon tiom furioza kiom vomema. Certe li ĵus aŭskultis unu el tiuj fiuloj kiuj ekspluatadas ŝin kaj, ne povinte reteni sin, li rapidis al la necesejo por vomi. Distordita, doloranta kaj malpura li sentis sin tute profanita ene de sia plej intima esto. Enirinte la duŝejon li sapis sin furioze, sen atingi forigi la sensacon de malpureco, poste senrezulte provante tion pere de la spongo. Fine li prenis broson je malmolaj dentoj kiun li konservadis apud la bankuvo por viŝi la tapiŝojn kaj, brosinte sin tutenergie, li haltis kiam li rimarkis ke li estas senhaŭtiganta sin mem. Aldone al la anim-doloro, almetiĝis nun la damaĝo ĉe sia senfeligita haŭto. Kompate li esploris sian glanon: ĝi videblis sango-karna, dum la sapo jukis ĉe lia skroto kiu, post tiom da gratado, restis senfeligita kaj, vidinte la elŝiritan vilaron kiu buliĝis meze de la brosaj dentoj, sentante sin tiel makulita kiel antaŭe, li ekploregis.

 Tiun vesperon la botelo de vin-feĉa brando nivele malaltiĝis rapidpaŝe. Inter ebrieco kaj senesperiĝo li eniĝis en kapturnejon kiu kondukis lin al kirlego pro malespero.

 Lia premanta aflikto interrompiĝis pro la telefono. Ektimigita kaj senkuraĝinta li dekroĉis la aparaton.

 -Ikere?- eldemandis Mario deprimiĝinta- kie vi estas?

 -Ikere, kiu estas tiu? demandis la interparolanto-. Mi estas Paulo.

 -Ha, Paulo... - respondis li, disfalinta kaj laceca-. Mi pensis ke temis pri alia homo.

 -Mi supozas! replikis la misiisto-. Sed kio okazas al vi? Mi tuje iras vidi vin!

 Alveninte, li trovis lin ebria kiel vinbarelon, preskaŭ senkonscia kaj nuda, kuŝanta sur la sofo, inundita de vomaĵoj. Vidinte lin en tia kompatinda stato, la pastro rapide pretigis kafon kaj, post plenigi pelvon, li tualete lavis lin.

 Mario faris ebriajn idiotaĵojn meze de la flegoj de la predikisto, turnante sin kontraŭ imagaj malamikoj kvazaŭ Kiĥoto batalanta kontraŭ la vento-mueliloj.

 -Mi trovos ŝin, damnaj fiaĉuloj- minacis li-. Kaj ŝi estos mia por ĉiam!

 Kiel eble evitante la pelmelajn vangofrapojn, almetante paciencon kaj la enhavon de tri kafo-aparatojn, Paulo atingis revenigi lin en la mondon de la konscio.

 Kovrita de plejdo kaj kliniĝinta antaŭen surseĝe, subtenante sian kapon inter siaj manoj, Mario plorsingulte rakontis sian malfeliĉon al Paulo, kiu sugestis ke li prenu kontraŭanksiaĵon el la sukurkesto.

 -Glutu ĝin, vi bezonas ripozon!- petegis la pastro preskaŭ enmetante al li la pilolon subgorĝen-. Morgaŭ, kiam vi estos pli serena, ni provos tion ĉion solvi. Enlitiĝu, mi privigilos vian dormadon.

 Akompanante lin ĝis la dormoĉambro, li enlitigis lin, duonkovrigante lian vizaĝon per lit-kovrilo ĉirkaŭ lia kolo, laŭ preskaŭ patrineca flego.

 Kutimiĝinta al la plej malbonaj malkomfortaĵoj kaj kovrita de dika plejdo, la jezuito profunde kaj serene endormiĝis, sidanta sur divaneto ĉe la piedo de la lito de la afliktito. 

 Ĝojanta pro la memoraĵo de sia nigrahaŭta diino, Mario ankoraŭ provis kontraŭstari la dormigilon regalitan de la pastro, kiam laco venkis lin, ŝtelante lian konscion por sendi lin al la sonĝo-mondo. 

 Li pasigis maltrankvilan nokton. Tre ofte li vekiĝis pro la brua pumpado de sia koro, toksiĝinta pro kafo kaj alkoholo. La misiisto, male, ripozis kvazaŭ senkulpa infano, sonĝanta pri la gajo de la labirinta kabanaro de sia sopirata Rio de Ĵanejro.